Imom Quli
SaqlaşBoşqa nomlari: Imam Kuli · Imam Quli Khan of Bukhara
Öqiş: 2 daqiqa
Imomqulixon ibn Dinmuhammadxon — Aştarxoniylar sulolasidan çiqqan Buxoro xonligi hukmdori. U 1611–1642-yillarda xonlikni boşqargan va sarkarda sifatida ham tanilgan.
Kelib çiqişi va yoşligi
13Imomqulixonning tuğilgan yili manbalarda turliça körsatilgan: özbekça Vikipediyada 1589-yil, rus va ingliz Vikipediyalarida 1582-yil deyiladi. Otasi Dinmuhammad şayboniy hukmdor Abdullaxon II davrida harbiy sarkarda bölgan va bir neça şahar hamda viloyatlarda hokimlik qilgan. Özbekça maqolaga köra, nasabi Çingizxonga, Jöjixonning öğli Töqay Temurga borib taqaladi; “Imomqulinoma”da esa nasab Amir Temurga boğlangan.
Otasi 1598-yilda vafot etgaç, sodiq xizmatkor Haq Yasovul uning xotini va ikki öğli — Imomquli va Nadr Muhammadni jang maydonidan olib çiqib ketgan. Vali Muhammadxon 1605-yilda taxtga ötirgaç, Imomqulini Samarqand hokimi qilgan. Keyinçalik ular örtasidagi munosabat yomonlaşgan. Özbekça maqolaga köra, 1611-yil avgustdagi jangda Imomquli Vali Muhammadxonni yengib, asirga olgan va u qatl etilgan. Rus va ingliz maqolalarida esa Vali Muhammadni zodagonlar taxtdan ağdargani aytiladi.
Hukmronligi
13Imomqulixon xonlikni markazlaştirişga va mudofaani mustahkamlaşga harakat qilgan. Ukasi Nadr Muhammadni Balx hokimi qilib tayinlagan; Nadr Muhammad Balxni 1642-yilgaça boşqargan. Manbalarda Imomqulixon davrida Buxoro va Balxda isyon bölmagani qayd etilgan. Muhammad Yusuf Munşiy hukmronlik davrini Husayn Boyqaro davri bilan qiyoslagan. Ingliz va rus maqolalariga köra, bu davrda Aştarxoniylar davlati öz tarixidagi eng katta qudratiga erişgan.
Şimoliy va şimoli-şarqiy çegaralarda u qozoqlar, qalmoqlar va junğorlarga qarşi kuraşgan. Toşkent uçun uruşlar olib borilgan; özbekça maqolaga köra, 1612–1613-yillarda şahar qöşib olingan, 1613-yilda qozoq xoni Tursunxon uni egallagan. Rus Vikipediyasida esa Toşkentni oliş urinişlari qozoq qöşinlari tomonidan qaytarilgani yoziladi. Ikkala maqolada 1628-yilda Yalangtöş Bahodir Toşkent yaqinida Abulay Sultonni mağlub etgani va 1636-yilda Sayramga yuriş qilgani aytiladi.
Taşqi aloqalari
13Imomqulixon Rossiya, Usmoniylar, Boburiylar va Safaviylar bilan diplomatik aloqalar olib borgan. 1613-yilda Moskvaga elçi yuborilgan. Özbekça maqolaga köra, 1614-yilda, rus va ingliz maqolalariga köra 1615-yilda Hindistondagi boburiy Jahongir huzuriga elçilar jönatilgan, Jahongir sovğalar va özi yozgan şe'r yuborgan. 1616–1617-yillarda Usmoniylar sultoni Ahmad I bilan elçilik almaşilgan; sulton vafoti bilan bu harakat töxtagan. 1618-yilda Safaviy şoh Abbos I döstlik taklifi bilan elçi yuborgan.
Bunyodkorlik
13Uning davrida Buxoroda Poyandabiy masjidi, Nodir devonbegi xonaqohi va madrasasi, Samarqandda Şerdor va Tillakori madrasalari qurilgan. Vaziri Nodir devonbegi bunyodkorlikda faol bölgan.
Taxtdan voz keçişi va vafoti
13Rus va ingliz maqolalariga köra, keksayganda közi yomon köra boşlagan Imomqulixon 1642-yilda taxtni ukasi Nadr Muhammadga topşirib, haj safariga ketgan. Eronda Safaviy şoh huzurida bölib, rassom Muin Musavvir uning portretini çizgan. U 1644-yilda Makkada vafot etgan. Özbekça maqolada vafot joyi Makka yaqinidagi Arafot toği deb körsatilgan. Rus va ingliz maqolalariga köra Madinada dafn etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Imom Quli // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1367 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAImom Quli. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1367
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1367
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q3658808wikidata.org · 4 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.