Abu Sayid Mayxoniy
SaqlaşBoşqa nomlari: Abū-Sa'īd Abul-Khayr
Öqiş: 2 daqiqa
Abu Sayid Mayxoniy (töliq ismi Fazlulloh ibn Abulxayr Ahmad; 967–1049) — tasavvufdagi şarqiy (Xuroson) maktabining asosçilaridan biri. U Xurosondagi Mayxona şaharçasida tuğilib, şu yerda vafot etgan.
Hayoti
1,3Özbekça ensiklopedik manbaga köra, otasi söfiylar davrasi bilan aloqador bölgan va öğlini ham şu muhitga olib kirgan. Rusça manbada otasi dorigar bölgani aytiladi, inglizça manbada esa u ösimlik davolovçisi va tabib bölgan deyiladi. Mayxona hozirgi Turkmaniston hududida joylaşgani qayd etiladi.
Yoşligida u söfiy şoir Qosim Bişr ibn Yasin (990-yilda vafot etgan) bilan taniştirilgan va u söfiylikdagi birinçi ustozi bölgan. Keyinçalik Abu Sayid öz va'zlarida uning şe'rlaridan tez-tez foydalangan.
Ilm oliş uçun Marvga borgan va şofi'iylik fiqhini örgangan. Bu muddat özbekça manbada beş yildan ikki ustozga (jami ön yil), rusça manbada esa jami ön yil deb körsatiladi. Saraxsda tafsir, hadis va kalomni örgangan. Taxminan 997-yilda uni söfiylar xonaqohiga olib kelişgan, u yerda ilohiyot fanlarini tark etişga köndirilgan va Mayxonaga qaytib, faqat «Alloh» deb zikr qiliş topşirilgan.
Mayxonada deyarli yetti yilni töliq uzlatda ötkazgan. Şu davrda çillai ma'qusni, ya'ni 40 kunlik röza paytida boşini pastga qilib osilgan holda zikr qilişni maşq qilgan. Birinçi söfiylik xirqasini Nişopurda Abu Abdurrahmon as-Sulamiydan, ikkinçisini Amulda Ahmad al-Qassobdan olgan. Umrining ikkinçi yarmini taniqli murşid sifatida ötkazgan: Mayxonadagi uyida, şahar çetidagi hujrasida va Nişopurga borganda Adanikuban mahallasidagi xonaqohda va'z qilgan.
Ta'limoti va maktabi
1,3U zikri samoga musiqa, raqs va işqiy mazmundagi qöşiqlarni kiritgani uçun qattiq tanqidga uçragan; ayrim ilohiyotçilar uni şariatdan çekinişda, hatto kofirlikda ayblagan. Rusça manbaga köra, tugallanmagan haji ham payğambar sunnatini e'tiborsiz qoldiriş deb baholangan.
Malomatiya ta'limotiga muvofiq u kamsuqumlik bilan «kambağallarga xizmat qiliş»ni, ya'ni xayr-ehson yiğiş, masjid supuriş kabi işlarni tarğib qilgan, keyinçalik şogirdlari va atrofdagilar ehtiyojini qondirişga e'tibor qaratgan.
U xonaqohda yaşovçi muridlar uçun axloq-odobning 10 moddasini işlab çiqqan birinçi söfiy şayx hisoblanadi. Şuningdek, murşid uçun zarur 10 sifat va murid uçun zarur 10 xususiyatni belgilagan.
Asarlari haqida
1,3Rusça manbaga köra, avval unga nisbat berilgan «al-Masobih» va «Maqomati arba'in» asarlari hamda köplab törtliklar uning qalamiga mansub emasligi isbotlangan; biograflar uning özi şe'r yozmaganini keltiradi. Inglizça manba esa u faqat ikki şe'r yozgan deb hisoblanişini aytadi.
Merosi
1,3Uning yaratgan mahalliy maktabi keng tarqalmadi; özbekça manbaga köra, bu maktab 1154-yilgaça mavjud bölgan. Öşa yili qözğolon kötargan uruğlar Xurosonni talon-toroj qilib, Mayxonani egallaganda Abu Sayid avlodlaridan 115 kişini qatl etgan. Şu bilan birga, uning maktabi amaliyoti Movarounnahrga ham tarqalgani qayd etiladi.
Tuğilgan va vafot etgan sanalar inglizça manbada aniqroq berilgan: 967-yil 7-dekabr va 1049-yil 12-yanvar.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abu Sayid Mayxoniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1140 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbu Sayid Mayxoniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1140
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1140
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q335282wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.