Sözani Samarqandiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Suzani Samarqandi
Öqiş: 2 daqiqa
Sözani Samarqandiy (töliq ismi Şamsiddin Muhammad ibn Ali, yoki ibn Mas'ud) — 12-asrda yaşagan, Samarqandda yoki uning atrofida tuğilgan şoir. U qasida, panegirik hamda satira va parodiyalari bilan tanilgan.
Ismi va taxallusi
13Şoirning ismi manbalarda Şamsiddin Muhammad ibn Ali (ba'zan ibn Mas'ud) şaklida beriladi. Rus tilidagi Vikipediya uni Abu Bakr Şams ad-Din Muhammad ibn Ali deb ataydi. Sözani (سوزنی) sözi «igna yasovçi» ma'nosini bildiradi. Bir nazariyaga köra, bu taxallus uning igna yasovçi şogirdiga bölgan muhabbati tufayli paydo bölgan; şu şogird ta'sirida u igna yasaş va şe'riyat hunarini egallagan. Öz da'vosiga köra, u payğambar Muhammad (s.a.v.)ning sahobasi Salmon al-Forsiy oilasidan edi.
Hayoti
13Şoir hayotining tafsilotlari uning asarlaridan olinadigan ma'lumotlardan taşqari deyarli ma'lum emas. Manbalarda u keng öqigan, arab tilini yaxşi bilgan, nasroniylik va moniylik haqida mukammal bilimga ega bölgan şaxs sifatida ta'riflanadi. Asarlarida turkiy sözlarning tez-tez uçraşi uning til bilimi keng bölganini körsatadi.
Rözğor tebratiş uçun u Samarqanddagi katta-kiçik hukmdorlarga maqtov şe'rlari bitgan. Qoraxoniylar sulolasidan bölgan Samarqand hukmdori Mas'udga bir neça qasida bağişlagan. Umrining oxirida dunyoviy hayotdan voz keçib, tasavvufga kirgani aytiladi.
Vafoti
13Vafot sanasi manbalarda turliça beriladi. Özbekça va rusça Vikipediyada u 1173-yili (hijriy 569) vafot etgan, inglizça Vikipediyada esa 1166-yili (hijriy 562) vafot etgan deyilgan. Rusça manba tuğilgan yilini 1100 deb körsatadi; özbekça va inglizça manbalarda tuğilgan yil keltirilmagan.
Ijodi
13Sözani şe'rlari qasida, ğazal, ruboiy, musammam kabi davrining maşhur janrlarida yozilgan, biroq mazmuni bilan boşqa şoirlar şe'rlaridan farq qiladi. U şahar adabiyoti janrining tipik vakillarini tasvirlagan. Eng köp soddaligi bilan, sözlaşuv nutqiga yaqin tilda yozilgan satira va parodiyalari bilan maşhur bölgan. Satirasida behayo va haqoratli sözlardan ham tortinmagan; manbalarda u çinakam realist, şubhasiz poetik iste'dod egasi sifatida ta'riflanadi. Özbekça maqolaga köra, u şe'rlarida hokimiyatni xalqqa nisbatan insofli va adolatli bölişga çaqirgan.
Merosi
13Şoir şe'riy kitobining töliq nusxasi Kalkutta (Hindiston) kutubxonasida saqlanadi; saqlangan şe'rlar hajmi deyarli 12 ming baytni taşkil etadi. Kiçikroq nusxalari Rossiya va Eron kutubxonalarida mavjud.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sözani Samarqandiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1498 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASözani Samarqandiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1498
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1498
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4116362wikidata.org · P106, P569, P19, P570 (Yulian taqvimi)
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.