Jörabek

Jörabek (Jörabek dodxoh Qalandar öğli; taxminan 1840–1906) — Buxoro amirligi tarkibidagi Kitob bekligining hokimi (1862–1870), harbiy arbob va ma'rifatparvar. U avval rus bosqiniga qarşi kuraşgan, keyinçalik esa Toşkentda yaşab, rus armiyasida general-mayor unvonigaça kötarilgan (1901). Rusça Vikipediyaga köra, u özbeklarning keneges uruğidan bölgan.1

ÖzME'ga köra, Jörabek 1852–1853-yillardan amir Nasrullo xizmatida bölgan, 1856-yilda töqsabo unvoni bilan Kitob begi Olloyorbek huzuriga yuborilgan. 1861-yilda amir Muzaffar Kitobga hokim qilib tayinlagan Zokirbekning siyosati xalq noroziligini qözğagan va uning örniga aholi xohişi bilan Jörabek hokimlikka kötarilgan. Uning davrida beklik amirlikdan siyosiy va iqtisodiy jihatdan tobora mustaqil bölib borgan: savdo, soliqlar va dehqonçilik işlari tartibga solingan, yöllar va mudofaa inşootlari ta'mirlangan. Buxoro va Qöqon xonliklarida ta'qib qilingan ayrim arboblar şu beklikdan panoh topgan. Rusça Vikipediyaga köra, Kitob Şahrisabz vohasining eng yirik şaharlaridan biri bölgan; Buxoro amirlari bu vohaga köp marta yuriş qilgan.

Örta Osiyoga Rossiya imperiyasining harbiy yurişlari boşlanganda Jörabek bosqinga qarşi turgan. ÖzME'ga köra, u Şahrisabz hokimi Bobobek bilan birga amir Muzaffarga xat yozib, özaro nizolarni unutib, birgalikda kuraşişni taklif qilgan, biroq amir ularga işonmagan. Jörabek amirning murosasozlik siyosatidan norozi kuçlarga boşçilik qilgan Abdumalik töra harakatining faol iştirokçilaridan biri bölgan.

1868-yil iyun boşida u Bobobek bilan birga Samarqandni rus qöşinlaridan qaytarib oliş uçun şahar qal'asini qamal qilganlarning rahbarlaridan biri bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, ular töplagan kuç turli manbalarda 20 mingdan 40 minggaça kişi deb baholanadi. Qamal muvaffaqiyatsiz tugagan. 1870-yil 14-avgustda Kitob general Abramov qöşinlari tomonidan şiddatli jangdan söng egallangan. Jörabek va Bobobek Qöqon xonligi orqali Qaşqarga ötib ketmoqçi bölgan, ammo Xudoyorxon ularni uşlab, Turkiston general-gubernatori K. P. fon Kaufmanga topşirgan.

1870-yildan umrining oxirigaça Jörabek Toşkentda yaşagan. ÖzME'ga köra, 1871–1882-yillarda general-gubernatorlik ma'muriyatida tarjimon bölib işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1875–1876-yillarda Qöqon xonligiga qarşi yurişda öz hisobidan töplagan otliq otryadi bilan qatnaşgan, söngra podpolkovnik, 1882-yilda polkovnik va 1901-yilda general-mayor unvonini olgan; maxfiy diplomatik topşiriqlarni bajarib, Buxoro, Afğoniston va Qaşqarga borgan.

ÖzME esa uning boşqa tomonini ta'kidlaydi: Kaufmandan keyingi general-gubernatorlar davrida Jörabek rus hukmronligi va mahalliy aholining ahvoli haqidagi keskin fikrlari uçun faol siyosatdan bir qadar çetlaştirilgan. 1895-yilda Toşkent şahar dumasi a'zosi sifatida u Bobobek bilan birga Nikolay II ga tabriknoma va sovğa yuborilişiga qarşi çiqqan.

Jörabek Şarq tillari va rus tilini yaxşi bilgan, nodir Şarq qölyozmalaridan iborat boy kutubxona töplagan. Rusça Vikipediyaga köra, akademik Vasiliy Bartold Toşkentga kelganda bu kutubxonada işlagan. ÖzME'ga köra, 1876-yilda Sankt-Peterburgdagi şarqşunoslarning uçinçi xalqaro kongressida ma'ruza qilgan, 1902-yilda Ismoilbek Gaspirali bilan uçraşgan va «Tarjimon» gazetasining Turkistondagi faollaridan biriga aylangan. U şoir Furqat bilan döstona munosabatda bölgan.

1906-yil yanvarda Jörabek öz uyida hujumga uçrab, öldirilgan. ÖzME vafot sanasini 25-yanvar deb körsatadi; rusça Vikipediyaga köra, u 25-yanvarda bosqinçilar tomonidan oğir yaralanib, 26-yanvarga ötar keçasi vafot etgan va Toşkent yaqinidagi öz mulkida dafn qilingan.