Nasimiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Nasimiy (taxallusi; asl ismi Ali, laqabi Imodiddin; taxminan 1369/1370 — 1417 yoki 1418) — ozarbayjon mumtoz şoiri, ozarbayjon, fors va arab tillarida ijod qilgan. ÖzME uni ozarbayjon adabiy tilini xalqning jonli nutqiga yaqinlaştirgan şoir sifatida baholaydi. Rusça Vikipediyaga köra, nemis turkşunosi Gerhard Dörfer Nasimiyni ozarbayjon adabiyotining ma'lum bölgan eng qadimgi şoiri deb hisoblagan; Inglizça Vikipediya esa uni öz davrining eng yirik turkiy şoirlaridan biri deb ataydi.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Nasimiy 1370-yilda Şamaxida tuğilgan. Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, uning tuğilgan yili va joyi aniq ma'lum emas: Şamaxidan taşqari Tabriz, Bağdod, Halab, Şeroz va Diyorbakr ham taxmin qilinadi. ÖzME'ga köra, u fors va arab tillari hamda adabiyotini puxta örgangan, mantiq, riyoziyot, tabiiy fanlar va astronomiyani özlaştirgan. Yoşligida Mansur Hallojga ixlos qöyib, özini uning izdoşi deb bilgan va ilk şe'rlarini Husayniy taxallusi bilan yozgan.
ÖzME'ga köra, 14-asrda Ozarbayjonda Tasavvuf zaminida hurufiylik oqimi yoyilgan; unda inson va uning erki uluğlanib, inson ilohiy qudratning namoyon bölişi deb qaralgan. Bu oqimning asosçisi Fazlulloh Naimiy 1394-yilda Şirvonga kelib, yoş şoir bilan uçraşgan. Nasimiy uning ta'limotini qabul qilib, Naimiyni öziga murşid deb tanigan; Inglizça Vikipediyaga köra, «Nasimiy» taxallusi ham ehtimol ustozining «Naimiy» taxallusiga hamohang qilib tanlangan.
Naimiy Mironşoh buyrigi bilan qatl etilgaç, Nasimiy Şirvonni taşlab ketgan va Bağdod, Anadolu şaharlarida yaşab, hurufiylik ğoyalarini tarğib qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u bir neça bor ta'qib qilinib, zindonga taşlangan. Nihoyat Halabda qaror topgan. U yerda ruhoniylar uni kufrda ayblagan va Misr mamluk sultoni al-Muayyad buyrigi bilan şoir vahşiyona qatl qilingan. ÖzME uning ölim yilini 1471 deb beradi, biroq bu raqam xato bölib, Rusça Vikipediya 1417-yilni, Inglizça Vikipediya taxminan 1418–1419-yillarni körsatadi.
Ijodi
13ÖzME'ga köra, Nasimiy ozarbayjon tilida yaratilgan şe'riyatning ilk ustozlaridan biri: undan oldin bu tilda Hasan öğli va Qozi Burhoniddin ijod qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning ozarbayjonça devoni taxminan 15 ming, forsça devoni taxminan 5 ming misradan iborat, ayrim şe'rlari arab tilida yozilgan. U ğazal, ruboiy va tuyuq janrlarida ijod qilgan, ozarbayjon tilida ilk işqiy ğazallarni yaratgan.
Şoir şe'rlari tilining soddaligi va ohangdorligi bilan ajralib turadi, biroq ularning mazmuni çuqur diniy-falsafiy ma'nolarga ega. Asosiy mavzusi — hurufiylik ğoyalari va insonni uluğlaş. Inglizça Vikipediyaga köra, hurufiylik ta'limotida muqaddas matnlardagi harflar ilohiy bilimning asosi hisoblanadi, Xudo esa inson çehrasida namoyon böladi. Nasimiy keyingi turkiy şoirlar — Habibiy, Haqiqiy, Xatoiy va boşqalarga katta ta'sir körsatgan.
Merosi
13ÖzME'ga köra, Lutfiy, Alişer Navoiy, Maşrab kabi özbek şoirlari Nasimiy şaxsiyati va ijodini hurmat bilan tilga olgan; «Nasoyim ul-muhabbat» asarida u turkiy maşoyixlar qatorida eslanadi. Şoir qölyozmalari Turkiya, Eron, Misr, Suriya va Iroq, şuningdek Parij, London, Oksford, Sankt-Peterburg, Boku va Toşkent kutubxonalarida saqlanadi. Devoni 1844, 1881 va 1929-yillarda naşr qilingan, özbek tilida esa 1977-yilda «Asarlar» töplami çiqqan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Nasimiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3605 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANasimiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3605
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3605
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Насимиru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Imadaddin Nasimien.wikipedia.org
- 3ÖzME, 6-jild, 85–86-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 85–86-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.