Xristofor Kolumb
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xristofor Kolumb (italyança Cristoforo Colombo, ispança Cristóbal Colón; 1451, Genuya — 1506-yil 20-may, Valyadolid) — kelib çiqişi genuyalik dengizçi sayyoh. U Ispaniya xizmatida Atlantika okeanini kesib ötib, 1492-yilda yevropaliklar uçun Amerikani oçgan. Rusça Vikipediyaga köra, Kolumb Atlantikani Şimoliy yarim şarning subtropik va tropik mintaqasida kesib ötgan birinçi işonçli ma'lum sayyoh hamda Karib dengizida suzgan birinçi yevropalikdir.1
Hayoti va ğoyasi
13Rusça Vikipediyaga köra, Kolumb Genuyaning kambağalroq oilasida tuğilgan, yoşligida dengiz savdo safarlarida qatnaşgan. ÖzME'ga köra, u 1476–1484-yillarda Lissabonda, Madeyra va Portu-Santu orollarida yaşagan. Yer şar şaklida degan qadimgi ta'limotga va 15-asr olimlarining Yer ölçami haqidagi notöğri hisoblariga tayanib, Kolumb Yevropadan ğarbga suzib Hindistonga eng qisqa yöl bilan yetiş mumkin, degan loyiha tuzgan.
Rusça Vikipediyada aytilişiça, u avval loyihasini Genuya hukumatiga, 1483-yilda Portugaliya qiroli Juan IIga taklif qilgan, ammo rad javobini olgan. 1485-yilda Ispaniyaga köçib, uzoq yillar mobaynida Ferdinand va Izabellaning qöllab-quvvatlaşini izlagan.
Birinçi ekspeditsiya
13ÖzME'ga köra, birinçi safar (1492–1493) 90 kişi bilan uç kemada — «Santa-Mariya», «Pinta» va «Ninya» kemalarida Palos portidan boşlangan. Kanar orollaridan ğarbga burilgan kemalar okeanni kesib ötib, 1492-yil 12-oktabrda Bagama arxipelagidagi San-Salvador oroliga yetib kelgan; aynan şu kun Amerikaning rasmiy kaşf etilgan sanasi hisoblanadi. Söngra Kolumb Kuba va Gaiti sohillarini oçgan va 1493-yil 15-martda Kastiliyaga qaytgan.
Keyingi safarlar
13Ikkinçi ekspeditsiyada (1493–1496) Kolumb admiral unvoni va yangi yerlar vitse-qiroli lavozimida 17 kema va 1500 kişilik ekipaj bilan yölga çiqqan. ÖzME'ga köra, bu safarda Dominika, Gvadelupa, Kiçik Antil orollarining bir qismi, Puerto-Riko va Yamayka kaşf etilgan, Kubaning janubiy qirğoqlari va Gaitining janubiy sohillari örganilgan.
Uçinçi ekspeditsiyada (1498–1500) olti kema Atlantikani 10° şimoliy kenglik atrofida kesib ötgan. Kolumb Trinidad orolini topgan, Pariya qöltiği va Orinoko deltasi atrofidagi sohillarga yetib, Janubiy Amerika qit'asini kaşf etişni boşlab bergan.
Törtinçi ekspeditsiyada (1502–1504) u törtta kema bilan Martinika orolidan Gonduras qöltiğiga ötib, Gonduras, Nikaragua, Kosta-Rika va Panama sohillarini oçgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu safar 1504-yil 7-noyabrda tugagan. Kolumb 1506-yilda Valyadolidda vafot etgan.
Merosi va bahosi
13ÖzME'ga köra, Kolumb kaşfiyotlari yangi yerlarni mustamlakaga aylantiriş va indeyslar deb atalgan mahalliy aholini qul qiliş hamda qirğin qiliş bilan birga keçgan. Rusça Vikipediya ham uning yangi yerlarni bösib oliş va indeyslarni qullikka solişdagi şafqatsizligi Amerikada uni bahsli şaxsga aylantirganini qayd etadi.
Kolumbni Amerikaning birinçi kaşfiyotçisi deyiş munozarali. Şimoliy Amerika sohillariga undan avval normanlar (islandiyalik vikinglar) borgani aniqlangan, biroq bu haqdagi ma'lumotlar Skandinaviyadan taşqariga tarqalmagan. ÖzME'ga köra, Amerika rasmiy kaşf etilişidan beş asr ilgari Abu Rayhon Beruniy Ğarbiy yarim şarda quruqlik bölişi mumkinligi haqida fikr bildirgan. Şunga qaramay, aynan Kolumb safarlaridan keyin Amerika qit'asi geografiya faniga ma'lum bölgan va yevropaliklar uni mustamlaka qiliş boşlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xristofor Kolumb // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3616 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXristofor Kolumb. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3616
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3616
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Колумб, Христофорru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 499-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 499-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.