Pahlavon Mahmud
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Pahlavon Mahmud (1247–1326) — xorazmlik şoir, söfiy mutafakkir va maşhur polvon. Fors tilida ruboiylar yozgan, şahar hunarmandlari orasida keng tarqalgan futuvvat-juvonmardlik harakatining yirik peşvolaridan biri bölgan. ÖzME uni Puryoyvaliy va Qitoliy nomlari bilan ham tilga oladi. Vafotidan söng Xiva şahrining homiy avliyosi sifatida e'zozlangan, qabri örnida Pahlavon Mahmud majmuasi vujudga kelgan.12
Hayoti
1,3ÖzME'ga köra, Pahlavon Mahmud pöstindözlik va telpakdözlik hunari bilan tirikçilik qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u pöstindöz oilasida tuğilgan; rivoyatga köra, bu voqea Xorazmning eski poytaxti Gurganjdan köçib kelayotgan otasining aravasida, Xivaga kiraverişda yuz bergan. Ustaxonani otasidan meros olgan bölsa-da, asosiy şuhratini kuraşda qozongan. ÖzME uning Hindiston va Eronda polvonlikda dong taratganini, «Pahlavon» laqabi ham şundan kelib çiqqanini yozadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uning maktabida şogirdlarning ruhiy tarbiyasi kuraş maşqlari orqali olib borilgan; Eronda u Purya-ye Vali nomi bilan tanilgan.
Vasiyatiga köra, Pahlavon Mahmud öz pöstindözlik ustaxonasiga dafn qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, qabr tez orada ziyoratgohga aylangan, 1701-yilda bu yerda kiçik maqbara qurilgan, 1810-yilda ulkan maqbara barpo etilgan, keyinçalik u Xiva xonlarining dafn joyiga aylangan. Xivaliklar Pahlavon Mahmud nomini voha yerlarini suğoradigan Polvonyop kanaliga va Polvon darvozaga bergan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning qabri Eronning Xoy şahrida degan rivoyat ham mavjud.
Ijodi
1,3ÖzME'ga köra, Umar Xayyomdan keyin fors va turkiy adabiyotda faqat ruboiy janrida ijod qilgan şoir Pahlavon Mahmuddir; u Xayyomga oddiy ergaşuvçi emas, balki fikr teranligi jihatidan unga teng turadigan ijodkor bölgan. Ruboiylarining köpçiligi mardlik, saxovat, şafqat va oliyjanoblik kabi juvonmardlik tamoyillariga bağişlangan. Ularda Tasavvuf ta'limotining nazariy ğoyalari tariqatning amaliy qoidalari bilan uyğunlaşib ketgan: şoir fikriça, ilohiy jamol butun mavjudotda aks etadi. «Yor», «döst», «jonona» kabi sözlar uning söfiyona şe'rlarida köpinça ilohiy ma'noni anglatadi.
Rusça Vikipediyaga köra, şoirdan bir neça masnaviy, qit'a, ğazal va taxminan 100 ruboiy (ba'zi ma'lumotlarga köra 300) qolgan; ruboiylarning bir qismi maqbara devorlariga bitilgan. Ularni Pahlavon Mahmud bilan birinçi bölib vengr şarqşunosi Armin Vamberi boğlagan. ÖzME'ga köra, manbalarda şoir «Kanz ul-haqoyiq» («Haqiqatlar xazinasi») nomli masnaviy yozgani xabar qilinadi, biroq bu asar hali topilmagan. «Hazrati Pahlavon ruboiylari»ning qölyozma nusxalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi.
Merosi
1,3Pahlavon Mahmud ruboiylari özbek tiliga Töxtasin Jalolov, Muinzoda, Vasfiy va Matnazar Abdulhakimov tomonidan tarjima qilingan, ulardan «Kim agar ozoddur» töplami 1992-yilda Toşkentda naşr etilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, fors, eski özbek va hind tillarida «pahlavon» (polvon) sözi kuraşçi, qahramon ma'nosida keng qöllana boşlagan. Eronda uning şogirdlari haqida 2008-yilda multserial yaratilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Pahlavon Mahmud // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3968 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPahlavon Mahmud. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3968
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3968
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Пахлаван Махмудru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Pourya-ye Valien.wikipedia.org
- 3ÖzME, 7-jild, 139–140-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 139–140-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.