Xoja Muhammad Porso
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xoja Muhammad Porso (töliq ismi Muhammad ibn Mahmud Hofiz al-Buxoriy; 1345–1419) — naqşbandiya tariqatining yirik namoyandasi, Bahouddin Naqşbandning şogirdi va xalifasi, islom ilohiyoti va tasavvufga oid asarlar muallifi. ÖzME'ga köra, u 1345-yilda Buxoroda tuğilgan va 1419-yilda Madinada vafot etgan. Rusça Vikipediyaga köra, Muhammad Porso, Alouddin Attor va Ubaydulloh Ahror Bahouddin Naqşbandning ma'naviy vorislari bölib, tariqatni Movarounnahrda keng yoyganlar.123
Ta'limi va tariqatdagi örni
13ÖzME'ga köra, Muhammad Porso Buxoro madrasalarida tahsil olib, Qur'on, hadis va kalom ilmini puxta egallagan. Bahouddin Naqşband uni şogirdlikka qabul qilib, «porso», ya'ni «taqvodor, dindor» laqabini bergan. Ustozi vafot etgaç, tariqat rahbarligini u öz zimmasiga olgan. Özbekça Vikipediyaga köra, Abdurahmon Jomiy, Alişer Navoiy, Faxruddin Ali Safiy kabi mualliflar öz asarlarida u haqda ma'lumot qoldirgan; ilk haj safariga u ustozi Bahouddin Naqşband bilan birga borgan.
Siyosiy hayotdagi iştiroki
13ÖzME'ga köra, Muhammad Porso öz davrining siyosiy jarayonlaridan çetda qolmagan. U Movarounnahr hukmdori Xalil Sulton bilan muloqotda bölgan, Şohruh bilan turli masalalar yuzasidan yozişib turgan, Uluğbek saroyida — Samarqand va Buxoroda ötgan ilmiy bahslarda qatnaşgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Muhammad Porso tasavvuf va islom tarixiga doir 20 dan ortiq asar yozgan. Ular orasida Bahouddin Naqşbandning muborak sözlariga bağişlangan «Risolai qudsiya», e'tiqod masalalariga oid «E'tiqod», tasavvuf atamalarini izohlovçi «Tahqiqot», «Tafsiri Qur'on», karomatlar haqidagi «Risolai kalifiya», Makka tarixiga bağişlangan «Muxtasari tarixi Makka», «Maqomoti Xoja Bahouddin Naqşband» va islomdagi yetmiş ikki firqa haqidagi «Haftodu du firqa» bor.
Ensiklopediyaga köra, unga eng katta şuhrat keltirgan asar — şariat va tariqat masalalariga bağişlangan «Fasl ul-xitob bi vusul il-ahbob» bölib, nomi «Döstlar visoliga yetişda oq va qorani ajratuvçi kitob» ma'nosini beradi. Asar islomda munozarali bölgan 494 ta masalani qamrab oladi; muallif ularni turli manbalarga tayanib hal qilgan. ÖzME'ga köra, bu kitob örta asrlarda ulamolar uçun qöllanma bölib xizmat qilgan va bir neça bor naşr etilgan.
Madrasasi
13Özbekça Vikipediyaga köra, Buxorodagi Xoja Muhammad Porso guzarida 1407–1408-yillarda uning özi tomonidan madrasa bunyod etilgan. Madrasa uçun katta yer maydonlari vaqf qilingan, har bir hujrasida ikki nafardan talaba yaşagan. Bino pişiq ğişt, yoğoç, toş va ganç kabi materiallardan qurilgan, hozir ham saqlanib qolgan va Özbekistonning moddiy-madaniy merosining köçmas mulk ob'ektlari milliy röyxatiga kiritilgan.
Vafoti
13ÖzME'ga köra, Muhammad Porso ikkinçi marta hajga borganida kasallanib, Madinada vafot etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xoja Muhammad Porso // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4162 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXoja Muhammad Porso. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4162
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4162
Zamondoşlari
Manbalar
4 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Xoja Muhammad Porsouz.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Xoja Muhammad Porso madrasasiuz.wikipedia.org
- 3Rusça Vikipediya: Накшбандияru.wikipedia.org
- 4ÖzME, 9-jild, 165–166-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 165–166-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.