Daqiqiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Daqiqiy (asl ismi Abu Mansur Muhammad ibn Ahmad; 956–980) — somoniylar davrida yaşagan fors-tojik şoiri, «Şohnoma» dostonini birinçi bölib yoza boşlagan ijodkor. Inglizça Vikipediyaga köra, u somoniylar davrining eng yirik fors şoirlaridan biri bölgan; uning işini zamondoşi Firdavsiy davom ettirgan.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Daqiqiy 956-yilda Balxda tuğilgan, yoşligida ilm olgani Buxoroga kelib, umrining oxirigaça şu şaharda yaşagan va 980-yilda Buxoroda vafot etgan. Boşqa manbalar bu sanalarni turliça beradi. Inglizça Vikipediyaga köra, u 932-yildan keyin tuğilgan va 977-yilda öldirilgan; tuğilgan joyi sifatida Buxoro, Samarqand, Balx, Marv va Tus tilga olinadi, ulardan Tus ehtimolga yaqinroq deb hisoblanadi. Rusça Vikipediya uni taxminan 948–950-yillarda tuğilib, 30–35 yoşida, ya'ni 978–983-yillar oraliğida halok bölgan deb yozadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Daqiqiy faoliyatini Çağoniyondagi muhtojiylar hukmdori saroyida boşlagan, keyin somoniy amiri Mansur I uni Buxoro saroyiga taklif qilgan. ÖzME'ga köra, u amir Mansur ibn Nuh (961–976) va Nuh ibn Mansur (976–997) saroylarida xizmat qilgan.
Lirikasi
13ÖzME'ga köra, Daqiqiy öz davridagi lirikaning deyarli barça janrlarida qalam tebratgan: qasida, ğazal, ruboiy, qit'a, bahoriya va çiston yozgan. Eski manbalarda uning devoni bölgani aytiladi, lekin u bizgaça yetib kelmagan; şe'rlaridan ayrim namunalar faqat tazkira va luğatlarda saqlangan. Rusça Vikipediyaga köra, qasida, lirik şe'r va boşqa janrlardagi asarlaridan 444 satr saqlangan. ÖzME uni qasidanavislik va ğazalnavislikda ustoz darajasiga yetgan şoir deb ta'riflaydi. U döstlik, muhabbat va ma'rifatni kuylagan, qasidalarida esa donişmand va adolatli podşoh boşqaradigan markazlaşgan davlat ğoyasini ilgari surgan.
«Şohnoma» ustidagi işi
13ÖzME'ga köra, Nuh ibn Mansur Somoniyning topşiriği bilan Daqiqiy qadimgi ajdodlar tarixini hikoya qiluvçi «Şohnoma»ni yoza boşlagan, ammo ming baytlik «Arjasp va Guştasp» qismini tugatgan paytda öz ğulomi tomonidan öldirilgan. Bu qism keyinçalik Firdavsiyning «Şohnoma»siga kiritilgan. Unda Zaratuştraning paydo bölişi, Guştasp va saroy a'yonlarining yangi dinni qabul qilişi, Turon podşohi Arjaspning bundan noroziligi va ikki hukmdor örtasidagi uruş tasvirlangan. ÖzME bu jangnomani Eron va Turon xalqlari tarixini, xususan zarduştiylikning paydo bölişini örganişda muhim manba deb biladi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Firdavsiy Daqiqiyni hurmat qilgan bölsa-da, uning uslubini milliy doston uçun yetarli emas deb tanqid qilgan; tadqiqotçilar ham bu qismni Firdavsiy satrlariga nisbatan quruqroq va kam tasviriy deb baholaydi. Uning e'tiqodi masalasi ham bahsli: ayrim olimlar uni zarduştiylikka moyil bölgan deb hisoblaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Daqiqiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4360 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADaqiqiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4360
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4360
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Daqiqien.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Daqiqiyru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 126–127-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 126–127-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.