Ibn Boja
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Ibn Boja (Abu Bakr Muhammad ibn Yahyo; taxminan 1070–1138) — Andalusiyada yaşagan arab faylasufi, olimi, şoiri va musiqaçisi. Lotin tilidagi falsafiy an'anada u Avempase nomi bilan tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u musulmon Ispaniyasida Aristotel falsafasining birinçi yirik vakili bölgan.12
Hayoti
1,3ÖzME'ga köra, Ibn Boja taxminan 1070-yilda Ispaniyaning Saragosa şahrida tuğilgan; Inglizça Vikipediya tuğilgan yilini taxminan 1085 deb beradi. ÖzME vafot yilini 1139 deb körsatsa-da, ikkala Vikipediya ham 1138-yilni keltiradi. Inglizça Vikipediyaga köra, 1114-yildan Saragosaning murobitlar tomonidan tayinlangan hokimi Ibn Tifilvit uni öziga vazir qilgan. 1118-yilda Saragosani Aragon qiroli Alfonso I egallagaç, Ibn Boja janubga ketgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1119-yildan u Sevilyada uzoq yaşagan, söng Granada orqali Fesga ötgan.
ÖzME'ga köra, Fesda vazirlik lavozimida işlagan, ammo falsafiy qaraşlari sababli ta'qibga uçrab, raqiblari tomonidan zaharlab öldirilgan. Inglizça Vikipediya ham uning zaharlanganiga oid ma'lumotlar borligini, gumon qilingan kişi esa ayblanmay qolganini qayd etadi.
Ilmiy merosi
1,3Ibn Boja tabobat va şe'riyatdan taşqari astronomiya, falsafa, mantiq, matematika, tabiatşunoslik va musiqaga oid risolalar yozgan. ÖzME'ga köra, u Aristotelning fizika va meteorologiyaga doir asarlariga şarhlar bitgan va qadimgi falsafiy merosni Yaqin va Örta Şarq xalqlariga taniştirişga katta hissa qöşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning «Ösimliklar kitobi» botanikaga oid maşhur asar bölgan, 1951-yilda esa şe'rlar devoni qayta topilgan.
Asarlarining köpi tugallanmagan. Ular orasida «Jon haqida» va «Yolğiz kişining tadbiri» («Tadbir al-mutavahhid») bor. Rusça Vikipediyaga köra, saqlanib qolgan asarlari asosan qadimgi yahudiy va lotin tillaridagi tarjimalarda, köpinça parça holida ma'lum.
Falsafiy qaraşlari
1,3ÖzME'ga köra, Ibn Boja jamiyatdan ajralib qolgan inson haqida yozsa-da, kişi jamiyatning ezgu işlarida faol qatnaşişi lozim, deb hisoblagan. U tarkidunyoçilikni rad etib, insonga bu dunyoda farovonlik va baxtga erişiş yöllarini körsatişga uringan, fozil kişilar va faylasuflardan iborat jamiyatni orzu qilgan. Uning fikriça, har kim öz ma'naviy kamoloti haqida qayğursa, butun jamiyat ham yuksaladi, nizo va zulmga örin qolmaydi.
Rusça Vikipediyaga köra, Ibn Boja al-Forobiy ğoyalariga tayanib, inson aqlining umumiy, faol aql bilan birlaşa oliş imkoniyati haqidagi ta'limotni rivojlantirgan. ÖzME'ga köra, uning ijtimoiy-falsafiy fikrlari Ibn Tufayl va Ibn Ruşd dunyoqaraşiga katta ta'sir körsatgan. Inglizça Vikipediyaga köra, harakat haqidagi nazariyalari Ibn Ruşd orqali saqlanib, keyinçalik Galileyning qaraşlariga ham ta'sir etgan. 2009-yilda Xalqaro astronomiya ittifoqi Oyning orqa tomonidagi bir kraterga uning nomini bergan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ibn Boja // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4363 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIbn Boja. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4363
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4363
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Avempaceen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Ibn Bojaru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 4-jild, 7-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 7-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.