Muhammad Solih Qoraxöja öğli
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Solih Rahim Qoraxöja öğli (taxminan 1830, Toşkent — 1890) — toşkentlik tarixçi va geograf, «Tarixi jadidai Toşkand» («Toşkentning yangi tarixi») asarining muallifi. ÖzME'ga köra, bu asar bevosita Toşkent tarixiga bağişlangan yagona kitobdir. Özbekça Vikipediyada olimning vafot yili 1889 deb körsatilgan.1
Kelib çiqişi va ta'limi
13Özbekça Vikipediyaga köra, Muhammad Solih Toşkentning Şayxontohur dahasidagi Qoriyoğdi mahallasida tuğilgan. ÖzME'ga köra, bobosi mulla Abdurahimxöja öz nasl-nasabini XIV asrda yaşagan Şayx Xovandi Tohurga boğlagan va Qiyot mahallasidagi Bekmuhammadbiy masjidida imom va mudarris bölgan. Otasi Rahim Qoraxöja ham zamonasining bilimli kişilaridan sanalgan.
Bölajak olim ilk saboqni bobosidan olgan; özbekça Vikipediyaga köra, 1839–1840-yillarda bobosi unga arab tili grammatikasidan (sarf va nahv) dars bergan. ÖzME'ga köra, söngra u Toşkentdagi Eşonquli dodxoh, Beklarbegi va Xöja Ahror madrasalarida, Qöqondagi Azimboy madrasasida va Buxorodagi Kökaldoş madrasasida tahsil olgan. Özbekça Vikipediyaga köra, Buxoroda u 1856–1862-yillarda öqigan.
Faoliyati
131862-yilda Toşkentga qaytgan Muhammad Solih 1863-yildan bobosi xizmat qilgan masjidda imomlik qilib, dars bergan. Özbekça Vikipediyaga köra, u 1865-yilda Toşkent mudofaasida faol qatnaşgan. Olim Turkistonning köp joylariga — Qöqon, Namangan, Marğilon, Öş, Buxoro, Samarqand, Qarşi, Şahrisabzga safar qilib, ulamolar bilan suhbatlaşgan, diqqatga sazovor joylarni va ayniqsa Toşkent atrofidagi toğlar tabiatini örgangan. U tabobatdan ham xabardor bölib, dorivor giyohlarni yaxşi bilgan.
«Tarixi jadidai Toşkand»
13ÖzME'ga köra, asar 1863–1888-yillarda yozilgan va ikki jilddan iborat. Birinçi jildda avvalgi tarixiy asarlarga tayanib umumiy tarix, Turkiston va qöşni mamlakatlar tarixi bayon qilingan. Ikkinçi jild uç qismdan tuzilgan: XV–XVI asrlardagi Farğona tarixi; XV–XIX asrlardagi Turkiston, jumladan Qöqon xonligi va Toşkent tarixi; Toşkentning geografik tavsifi va muallifning özi haqidagi ma'lumotlar. ÖzME bu jildni yozma manbalar, voqealar şohidlarining hikoyalari va muallifning şaxsiy kuzatuvlari asosida yozilgani uçun ilmiy jihatdan eng qimmatli qism deb biladi.
Asarda Toşkentning suv tarmoqlari, qörğoni va darvozalari, tört dahasi, mahallalari, madrasa, masjid, maqbara va hammomlari batafsil tasvirlangan, 1865-yilda şaharning Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olinişi hikoya qilinadi. Toşkent viloyatiga oid qismda mevali daraxtlar, poliz ekinlari, dorivor ösimliklar, foydali qazilmalar, ösimlik va hayvonot dunyosi hamda bezgak, vabo kabi kasalliklar haqida ma'lumot beriladi. ÖzME'ga köra, Toşkentning şarqidagi toğlar tavsifi ayniqsa mukammal.
Asarning muallif qölyozmasi Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik instituti qölyozmalar fondida (№ 7791) saqlanadi; u yerda aslidan 1936 va 1940-yillarda köçirilgan yana ikki nusxa ham bor.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Solih Qoraxöja öğli // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3662 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Solih Qoraxöja öğli. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3662
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3662
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Muhammad Solih Rahim Qoraxöja öğliuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 6-jild, 927–928-b.manbaa.uz · ÖzME, 6-jild, 927–928-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.