Fernan Magellan
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Fernan Magellan (portugalça Fernão de Magalhães, Fernan Magalyayniş; taxminan 1470 yoki 1480 — 1521-yil 27-aprel, Maktan oroli) — portugaliyalik dengizçi, tarixdagi birinçi dunyo aylana suzişini amalga oşirgan ekspeditsiya boşliği. U Atlantika okeanidan Tinç okeaniga dengiz orqali ötgan birinçi yevropalik bölib, keyinçalik uning nomi bilan atalgan böğozni kaşf etgan. Magellan özi safarni oxirigaça yetkaza olmagan: u Filippin orollarida halok bölgan.1
Kelib çiqişi
13ÖzME'ga köra, Magellan taxminan 1470-yilda Portugaliyada tuğilgan. Rusça Vikipediya esa tuğilgan sanasini 1480-yil 20-noyabr deb beradi; tuğilgan joyi haqida ham turli ma'lumotlar mavjud. Uşa manbaga köra, u unça boy bölmagan zodagon oilasidan bölgan va yoşligida qiroliça saroyida xizmat qilgan.
Şarqdagi xizmati
13Rusça Vikipediyaga köra, Magellan 1505-yilda Hindistonga yuborilgan Fransişku de Almeyda flotida oddiy jangçi sifatida qatnaşgan, janglarda ikki marta yaralangan. ÖzME'ga köra, u 1505–1512-yillarda portugal ekspeditsiyalarida xizmat qilgan va 1509–1511-yillarda ikki bor Malakkagaça borgan.
Lissabonga qaytgaç, Magellan 1517-yilda Ispaniyaga ötgan va Ispaniya qiroliga ziravorlar vatani — Molukka orollariga ğarb tomondan suzib boriş loyihasini taklif qilgan.
Dunyo aylana safari
13ÖzME'ga köra, Magellan 265 kişidan iborat beş kemali Ispaniya ekspeditsiyasiga boşliq etib tayinlangan va 1519-yil 20-sentabrda Sanlukar-de-Barrameda portidan yölga çiqqan. 1520-yil yanvarida kemalar La-Plata daryosining quyiliş joyiga yetib kelgan. Fevralda ekspeditsiya janubga suzib, 2000 km dan ortiq noma'lum sohilni körib çiqqan; Magellan bu yerlarni Patagoniya deb atagan.
1520-yil martida San-Xulian qöltiğida uç kemada isyon kötarilgan, Magellan uni bostirib, öşa yerda qişlagan. Avgustda u tört kema bilan yöl davom ettirgan. Kemalar Olovli Yer bilan materik orasidagi böğozdan ötib, noma'lum okeanga çiqqan; dengizçilar keyinroq uni Tinç okean deb nomlagan. ÖzME'ga köra, ekspeditsiya qariyb 17 ming km yölni töxtovsiz bosib ötib, avval Mariana, söngra Filippin orollariga yetib kelgan.
Halok bölişi
13Rusça Vikipediyaga köra, Magellan Filippindagi mahalliy hukmdorlardan birini Ispaniya qiroliga böysundirib, atrofdagi qabilalarni ham uning hokimiyati ostiga kiritişga uringan. Maktan orolining boşliği Lapu-Lapu bunga qarşi çiqqan va Magellan unga qarşi uyuştirgan harbiy yuriş paytida, 1521-yil 27-aprelda jangda öldirilgan.
Safarning yakuni va ahamiyati
13Magellanning hamrohlari safarni davom ettirgan. ÖzME'ga köra, ular Hind okeani orqali va Afrikani janubdan aylanib, X. S. Elkano qömondonligidagi yagona «Viktoriya» kemasida 1522-yilda Ispaniyaga qaytgan va dunyo aylana suzişni yakunlagan.
ÖzME bu ekspeditsiya natijalarini quyidagiça baholaydi: u Yerning şar şaklida ekanini amalda isbotlagan, yagona Dunyo okeani mavjudligini va Yer sirtining katta qismini suv qoplaganini körsatgan. Safar haqidagi asosiy manba — uning iştirokçisi A. Pigafettaning safar yozuvlari.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Fernan Magellan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4111 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAFernan Magellan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4111
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4111
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Магеллан, Фернанru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 5-jild, 15–16-b.manbaa.uz · ÖzME, 5-jild, 15–16-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.