Haziniy Xöqandiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Haziniy Xöqandiy (taxallusi; asl ismi Ziyovuddinxon Kattaxoja öğli; 1867–1923) — özbek şoiri va qodiriya tariqatining şayxi. Xalq orasida «Haziniy töra» va «Eşonbuva» nomlari bilan tanilgan. ÖzME'ga köra, u Qöqon yaqinidagi Katta Kenagas qişloğida tuğilgan va umrining oxirigaça şu yerda yaşagan.
Hayoti
13Haziniy Qöqondagi Jome' madrasasida ta'lim olgan. ÖzME'ga köra, u Qur'on, tafsir, hadis, fiqh, kalom va adabiyotni puxta örgangan, Tasavvuf ta'limotiga esa butun umr boğlanib qolgan. Taxminan 30 yoşida piridan irşod — tariqat yölida şogird tarbiyalaş uçun ruxsat — olgan. Şundan söng u öz davrining nufuzli qodiriya şayxlaridan biri sifatida tan olinib, «Murşidi Farğona» degan faxriy nom bilan atalgan.
Şayx bölişiga qaramay, Haziniy tirikçiligini dehqonçilik bilan ötkazgan: boğlar yaratgan, binolar qurdirgan. Uning öz qişloğidagi qabri va atrofidagi inşootlar ÖzME'ga köra me'moriy yodgorlik sifatida davlat himoyasiga olingan.
Ijodi
13Haziniy mumtoz şe'riyat an'analarida ijod qilgan, ğazal, murabba', muxammas va musaddaslar yozgan. ÖzME'ga köra, uning adabiy merosi 4000 misraga yaqin. Tasavvufiy şe'rlarida söfiyona ilohiy işq va ma'rifat kuylangan, axloqiy mavzudagi asarlarida esa poklik, insoniylik va saxiylik kabi fazilatlar tarğib etilgan.
Şoirning şe'rlari 19-asrning ikkinçi yarmi va 20-asr boşlarida köçirilgan köplab qölyozma bayoz va majmualarga kiritilgan. 1910–1915-yillarda Toşkentdagi Orifjonov, Porsev va Laxtin bosmaxonalarida «Bayozi Haziniy» töplami bir neça marta naşr qilingan. ÖzME'ga köra, uning öndan ortiq ğazaliga boşqa şoirlar muxammas boğlagan va naziralar yozgan, bu esa şe'rlarining keng tarqalganidan dalolat beradi.
Merosi va xotirasi
13«Bayozi Haziniy»ning toşbosma nusxalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi. Mustaqillik yillarida şoirning şe'rlari «Tasadduq, yo Rasululloh» (1992) nomi bilan, keyinroq «Devon» (1999) sifatida çop etilgan. ÖzME'ga köra, Farğona şahrida uning uy-muzeyi taşkil qilingan, bir qator maktab, kutubxona va xöjaliklarga Haziniy nomi berilgan. Hayoti va ijodi O. Jöraboyevning 2003-yilda naşr etilgan monografiyasida örganilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Haziniy Xöqandiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4122 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHaziniy Xöqandiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4122
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4122
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 11-jild, 28–29-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 28–29-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.