Habib Abdullayev

Habib Muhammedoviç Abdullayev (1912-yil 31-iyul – 1962-yil 20-iyun) — özbek sovet geologi, ÖzSSR Fanlar akademiyasining akademigi (1947-yildan) va prezidenti (1956–1962). Asosiy tadqiqotlari petrologiya va ruda konlari, ruda hosil böliş nazariyasiga bağişlangan.

Abdullayev Farğona viloyatining Aravon qişloğida tuğilgan. Inglizça Vikipediya ma'lumotiga köra, dehqon oilasida ösgan, 12 yoşidan dehqonçilik bilan şuğullangan, 1929-yilda Komsomol tuman qömitasi rahbari etib tayinlangan, keyin Toşkentga öqişga yuborilgan. Örta Osiyo industriya institutini bitirgan yili manbalarda turliça körsatilgan: özbekça va inglizça Vikipediyada 1935-yil, rusça Vikipediyada 1936-yil.

Institutni tugatgaç, geologiya-razvedka partiyasiga boşçilik qilgan va Özbekistondagi Langar volfram-molibden konining geologik tuzilişi hamda hosil bölişini tadqiq qilgan. 1940-yildan Örta Osiyo industriya institutida dotsent, keyinroq direktor bölgan. 1942-yildan Özbekiston hukumati raisining örinbosari, 1944-yildan Davlat plan komissiyasi raisi lavozimlarida işlagan. Rusça manbada örinbosarlik davri 1942–1948-yillar deb körsatilgan. 1946-yilda „Örta Osiyoning sheelitli skarnlari geologiyasi“ mavzuida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan; asar 1947-yilda naşr etilgan.

1947-yildan Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi va vitse-prezidenti, Geologiya instituti direktori bölgan. 1952–1955-yillarda akademiyaning texnika va geologiya-kimyo fanlari bölimi raisi, 1955–1956-yillarda hukumat raisining örinbosari, 1956-yildan akademiya prezidenti bölgan. 1958-yilda SSSR Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylangan. Inglizça manbada u prezidentlik lavozimidan vafotidan sal oldin çetlatilgani aytilgan; özbekça va rusça manbalarda prezidentlik 1962-yilgaça deb berilgan. 1941-yildan kommunistik partiya a'zosi bölgan va SSSR Oliy Kengaşining 5-çaqiriq deputati edi.

Abdullayev endogen ruda hosil bölişi nazariyasini rivojlantirdi, ruda paydo bölişining granitoid intruziyalar bilan genetik boğliqligini asosladi va Örta Osiyoni alohida metallogenik provinsiya sifatida ajratdi. Uning asarlari orasida „Örta Osiyoning metallogenik oçerki“ (1949), „Rudalanişning granitoid intruziyalar bilan genetik boğliqligi“ (1954–57), „Daykalar va rudalaniş“ (1957), „Ruda-petrografik provinsiyalari va ularni tasniflaş masalalari“ (1961) bor. Göyo ularning ayrimi nemis, ingliz va xitoy tillariga tarjima qilingan. „Özbekiston geologiya jurnali“ni taşkil etib, uning mas'ul muharriri bölgan.

Ilmiy asarlari soni manbalarda har xil berilgan: özbekça manbada 130 dan ortiq (7 monografiya), rusça manbada 180 ta (8 monografiya), inglizçada 100 dan ortiq (7 monografiya). Tanlangan asarlari 7 jildda naşr etilgan (1964–69). Uning rahbarligida 7 kişi doktorlik, 28 kişi nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan. U ToshPI geologiya-razvedka fakultetida Petrologiya va metallogeniya kafedrasini taşkil etgan.

Rusça manbaga köra, 1959-yilda granitoidlarning postmagmatik ruda hosil bölişdagi roli haqidagi işlari uçun Lenin mukofotiga sazovor bölgan; özbekça manbada bu faqat „yuksak mukofot“ deb atalgan. Lenin ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Qizil Yulduz ordenlari bilan taqdirlangan. 1970-yilda „Metallogeniya – foydali qazilma konlarini qidirib topişning geologik asosi“ monografiyasi uçun vafotidan keyin Beruniy nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti berilgan. 2002-yilda „Buyuk xizmatlari uçun“ ordeni bilan taqdirlangan. 1960-yildan Fransiya geologiya va Buyuk Britaniya Qirollik mineralogiya jamiyatlarining a'zosi edi.

Toşkentdagi Çiğatoy qabristoniga dafn etilgan; qabri ustiga marmar byust örnatilgan. Geologiya va geofizika instituti, Toşkentdagi köça, mahalla, maktab va metro bekati (hozirgi Şahriston) uning nomi bilan atalgan. 1992-yilda H. M. Abdullayev nomida „Oltin medal“ ta'sis etilgan. Öş şahri va Aravondagi maktab hamda köçalar ham uning nomini olgan. Öğli Pulat Abdullayev diplomat bölgan.