Junaydxon Qurbon Mamed sardor
SaqlaşBoşqa nomlari: Junaid-Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Junaydxon (Qurbon Mamed, Muhammad Qurbon sardor; turkmança: Jüneýt han) — turkman yovmut qabilasining sardori, 1918–1920-yillarda Xiva xonligining amalda hukmdori va Xorazm hamda Turkmanistonda sovet hokimiyatiga qarşi kuraş rahbarlaridan biri. Özbekça manbada u istiqlolçilik harakati namoyandasi sifatida tilga olinadi, rusça manbada esa «basmaçilik» harakati rahbarlaridan biri deyiladi.
Hayoti
1,3Uning tuğilgan yili manbalarda turliça körsatilgan. Özbekça Vikipediya 1857-yilni, rusça va inglizça Vikipediya 1857-yilni, boşqa ma'lumotlarga köra esa 1862-yilni keltiradi. Özbekça maqolada tuğilgan joyi hozirgi Taxta tumani deb körsatilgan. U yovmut qabilasining junayd tarmoğiga mansub bölgan. Otasi Xojiboy qabila orasida obröli va boy kişi edi. Özbekça manbaga köra, Qurbon Mamed uzoq yillar uruğining mirobi, qozisi, oqsoqoli va harbiy boşliği bölgan, adolatli hukmlari va jasurligi bilan turkmanlar orasida maşhur bölgan.
Rusça manbaga köra, 1912-yil boşida u Qoraqumda qurolli guruhga boşçilik qilib, «sardor» laqabini olgan. 1912–1913-yillarda Asfandiyorxon turkmanlarga qarşi jazo yurişi uyuştirganda, Junaydxon qarşilik rahbarlaridan biri bölgan. Özbekça manbada 1915-yilda Asfandiyorxon uni turkman qabilalari sardori etib tayinlagani, oqsoqollar esa uni Junaydxon deb e'lon qilgani aytiladi.
Xivada hokimiyat uçun kuraş
1,3Özbekça manbaga köra, 1916-yilda Junaydxon Xivaga yuriş qildi, xondan katta tovon olib, 15-fevralda şaharni tark etdi. General Galkin otryadi 16-martda Ğazovotda uni mağlub etdi, u Qoraqumga, söng Eron va Afğonistonga çekindi. 1917-yil yozida qaytib kelgan. Rusça manbada uning 1917-yil sentabrida Xivaga kelgani yozilgan.
1918-yil yanvarida Asfandiyorxon uni xonlik qöşinlarining boş qömondoni etib tayinladi; rusça manbaga köra, unga «sardor-karim» unvoni berilgan. Manbalarda Asfandiyorxonning öldirilişi turliça sanalanadi: özbekça maqolada 1918-yil oktabr, rusça maqolada mart. Ikkala manba ham Junaydxon suiqasd taşkilotçisi bölganini va xon örniga Said Abdullaxon ötqazilganini, amalda hokimiyat Junaydxon qölida bölganini bildiradi. Rusça manbada suiqastni öğli Eşixon buyruği bilan uyuştirgani aytiladi.
Sovet hokimiyatiga qarşi kuraş
1,3Rusça manbaga köra, 1918-yil kuzida Petroaleksandrovskni qamal qilgan qöşini 1919-yil aprelida sulh şartnomasi imzoladi. 1920-yil boşida turkman sardorlari Qöşmamadxon, Ğulomalixon va boşqalar sovet tomonida çiqdi. Xiva 1920-yil fevralida qizil armiyaga topşirildi va Xorazm Xalq Sovet Respublikasi tuzildi. Junaydxon Qoraqumga çekindi.
Özbekça manbaga köra, u 1922-yil boşida Anvar poşo va Farğona qörboşilari bilan aloqa örnatdi, aprelda Porsu qal'asini egalladi. 1923-yil dekabrdagi dehqonlar qözğoloni vaqtida 1924-yil 10-yanvarda Xivani ğarbdan qurşovga oldi, ammo Afğonistonga çekinişga majbur böldi. 1925-yil fevralida Turkmaniston SSR Sovetlari 1-syezdida u afv etildi, biroq 1927-yil sentabrida Toşhovuz okrugida yana qözğolon kötardi va qonundan taşqari e'lon qilindi.
Oxirgi yillari
1,3Özbekça manbaga köra, u 1931-yilgaça Xorazm vohasida kuraşni davom ettirib, Eron orqali Afğonistonga ötdi. Rusça manbada 1929-yilda Hirot atrofiga joylaşgani, 1931-yilda esa Turkmaniston hududiga sönggi yirik bosqinni uyuştirgani qayd etilgan. U 1938-yilda vafot etdi; özbekça maqolada vafot joyi Hirot atrofi, Afğoniston deb körsatilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Junaydxon Qurbon Mamed sardor // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1403 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJunaydxon Qurbon Mamed sardor. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1403
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1403
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q16643930wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.