Mir Ali Hiraviy
SaqlaşBoşqa nomlari: Mir Ali Heravi
Öqiş: 2 daqiqa
Mir Ali Hiraviy — xattot va şoir, nasta'liq xatining 16-asrdagi yirik ustalaridan biri. U Hirotda tuğilgan, umrining muhim qismini Hirot va Buxoro saroy kutubxonalarida ötkazgan.
Hayoti
13Mir Ali Hiraviy Hirotdan edi. Özbekça Vikipediyada uning tuğilgan yili körsatilmagan, vafoti 1557 yil deb berilgan. Inglizça Vikipediyada esa u 1544 yilda Buxoroda vafot etgani aytiladi. Şunday qilib, manbalar vafot sanasida bir-biriga zid.
Inglizça Vikipediyaga köra, 1506 yilda u oilasi bilan Maşhadga köçgan, lekin qisqa vaqtdan söng Hirotga qaytgan. Yoşligida Hirot hokimining farmon va körsatmalarini yozuvçi kotib bölgan, söng Sulton Husayn Mirzo Boyqaro saroyida xattot sifatida işlagan. Podşohning sevimli xattoti bölib, «Kotib us-Sulton» unvonini olgan; ba'zi asarlariga «Mir Ali al-Kotib us-Sultoniy» deb imzo çekkan. Sulton Husayn Mirzo vafotidan keyin Maşhad va Hirotda yaşagan. 1512 yilda Ismoil I Hirotni egallaganida Karimiddin Habibulloh Savojiyning himoyasida bölgan.
Inglizça manbaga köra, 1528 yilda Hirotni qisqa muddat egallagan Ubaydulla xon uni Buxoroga olib borib, öğli Abdulaziz xonning kotibi va xattotlik ustozi etib tayinlagan. U Buxoroda 16 yil yaşagan va şahardan çiqişiga ruxsat berilmagan. Oilasidan uzoqligi va vatan soğinçi tufayli ğamgin yaşagani qayd etiladi. Özbekça maqolada esa Abdulazizxon kutubxonasida 1529 yildan xizmat qilgani aytiladi.
Ijodi
13Hiraviy xattotlikni Zayniddin Mahmuddan va Sultonali Maşhadiydan örgangan. U nafis xati va tez yoza olişi bilan zamondoş xattotlardan ajralib turgan. Öz nomiga «Sultoniy» yoki «Kotibi Sultoniy» unvonini qöşib yoziş huquqiga ega bölgan.
1520 yilda «Medod ul-xutut» risolasini yozib, unda xattotlik qoidalarini bayon etgan. Bizgaça u köçirgan 30 dan ortiq qölyozma va 400 dan ortiq qit'a yetib kelgan. Ular orasida:
- Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviyning «Xusrav va Şirin» dostonlari (1494);
- Abdurahmon Jomiyning «Tuhfat ul-ahror» (1531);
- Husayn Voiz Koşifiyning «Axloqi muhsiniy» va «Tuhfat assalovot» (1501);
- Ansoriyning «Ilohiynoma» (1531).
Bu qölyozmalar Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik instituti (ÖzFAŞI) fondida saqlanadi. Qit'alarning 60 dan ortiği Sankt-Peterburgdagi Rossiya milliy kutubxonasida, bir qismi ÖzFAŞI fondida.
Merosi va şogirdlari
13Hiraviy Movarounnahrda nasta'liq xatining tarqalişiga hissa qöşgan va köplab şogird tayyorlagan. Inglizça Vikipediyada uning yetti muhim şogirdi sanaladi, jumladan Mir Muhammad Boqir, Xoja Muhammad Şabistariy, Ahmad Maşhadiy, Mir Husayn Buxoroiy, Molik Daylamiy (Mir Emodning ustozi), Mir Haydar Buxoroiy va Mir Çalame. Xuddi şu manbada u Mir Emoddan keyingi ikkinçi yirik fors xattoti deb ta'riflanadi va keyingi xattotlarga ta'sir körsatgani aytiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Mir Ali Hiraviy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1534 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMir Ali Hiraviy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1534
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1534
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q5959839wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570, P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.