Indira Gandi

Indira Gandi (töliq ismi Indira Priyadarşini Gandi, qizlik familiyasi Neru; 1917-yil 19-noyabr, Ollohobod — 1984-yil 31-oktyabr, Dehli) — Hindistonning siyosat va davlat arbobi, Hindiston Milliy kongressi partiyasining yetakçilaridan biri. U 1966–1977 va 1980–1984-yillarda mamlakat boş vaziri bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Indira Gandi Hindiston tarixidagi yagona ayol boş vazir va lavozimda eng uzoq turganlar orasida otasidan keyin ikkinçi örinda turadi. Uning otasi Javoharlal Neru mustaqil Hindistonning birinçi boş vaziri edi.1

Indira siyosatga faol aralaşgan oilada ulğaygan: rusça Vikipediyaga köra, uning bobosi Motilal Neru ham, onasi Kamala ham mustaqillik uçun kuraşda qatnaşgan. ÖzME'ga köra, u Şveytsariya, Angliya va Hindiston oliy öquv yurtlarida tahsil olgan. Rusça Vikipediya 1934-yilda Rabindranat Tagor asos solgan universitetga kirganini, 1937-yilda Oksforddagi Somervil kollejida boşqaruv, tarix va antropologiyani örganganini qayd etadi.

ÖzME'ga köra, 1938-yildan Hindiston Milliy kongressi a'zosi bölgan va ingliz mustamlaka hokimiyatiga qarşi kuraşda qatnaşgan. 1942-yilda u Feruz Gandiga turmuşga çiqqan va uning familiyasini olgan; rusça Vikipediya ta'kidlaşiça, bu familiya Mahatma Gandi bilan qarindoşlikni anglatmaydi. Öşa yili er-xotin hibsga olinib, Indira 1943-yil maygaça qamoqda bölgan. Ularning Rajiv va Sanjay ismli ikki öğli tuğilgan.

Hindiston 1947-yilda mustaqillikka erişgaç, Indira otasining şaxsiy kotibi bölib işlagan va uning xorijiy safarlarida hamroh bölgan. ÖzME'ga köra, 1959–1960-yillarda u Hindiston Milliy kongressi raisi, 1964–1966-yillarda Lal Bahodir Şastri hukumatida axborot va radioeşittiriş vaziri bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, Şastri 1966-yil 11-yanvarda Toşkentda Pokiston bilan tinçlik muzokaralari paytida vafot etgaç, Indira Gandi partiya yetakçisi va boş vazir etib saylangan.

Birinçi boşqaruv davrida u yirik banklarni davlat ixtiyoriga ötkazgan, bu esa partiya içida bölinişga olib kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, qişloq xöjaligidagi «yaşil inqilob» tufayli Hindiston uzoq yillardan keyin ilk bor oziq-ovqat importiga qaramlikdan qutulgan. 1971-yilda Pokiston bilan uruş natijasida Bangladeş davlati vujudga kelgan. 1975-yilda sud uni saylov qonunçiligini buzganlikda ayblagaç, Indira Gandi mamlakatda favqulodda holat joriy etgan; bu davrda siyosiy erkinliklar çeklangan, muxolifat gazetalari yopilgan.

ÖzME'ga köra, 1977-yil martdagi parlament saylovlarida partiyasi yengilib, hokimiyatdan ketgan. 1977-yil dekabrda Kongress ikkiga bölingaç, 1978-yil yanvarda tarafdorlari bilan yangi partiya — Hindiston Milliy kongressi (I) ni tuzib, unga rais bölgan. 1980-yilgi muddatidan oldingi saylovlarda bu partiya ğolib çiqib, Indira Gandi yana boş vazirlik lavozimiga qaytgan.

Rusça Vikipediyaga köra, 1980-yil iyunda kiçik öğli va eng yaqin maslahatçisi Sanjay aviahalokatda halok bölgan. 1983-yilda Hindiston Qöşilmaslik harakatiga raislik qilgan. Ikkinçi boşqaruv davri Panjob ştatidagi sikx separatistlari bilan töqnaşuv bilan kesişgan: 1984-yil iyunda hukumat qöşinlari Amritsardagi Oltin ibodatxonani egallab turgan qurollilarni çiqarib yuborgan, bu operatsiyada köp odam halok bölgan.

1984-yil 31-oktyabrda Indira Gandi Dehlida öz qöriqçilari — sikx bölgan ikki soqçi tomonidan otib öldirilgan. Öşa kuniyoq uning öğli Rajiv Gandi boş vazir lavozimiga kirişgan. Vasiyatiga köra, Indira Gandining xoki Himolay toğlari ustidan sepilgan.

Rusça Vikipediyaga köra, Dehlidagi xalqaro aeroport 1986-yilda Indira Gandi nomi bilan atalgan, uning xotirasiga köplab mamlakatlarda yodgorliklar örnatilgan va poçta markalari çiqarilgan. 1999-yilda Bi-bi-si ötkazgan sörovnomada u «Ming yillikning ayoli» deb topilgan.