Ali Ardobus

Ali Ardobus (asl ismi Ali Fayzullaxöjayeviç Ibrohimov; 1900-yil 15-yanvar, Qizilörda — 1959-yil 9-noyabr, Toşkent) — özbek raqqosi, baletmeyster, aktyor va pedagog, özbek, qoraqalpoq va qozoq sahna raqsining asosçilaridan biri. Özbekistonda (1944) va Qoraqalpoğistonda xizmat körsatgan artist unvonlariga ega bölgan. Rusça Vikipediyada tuğilgan joyi haqida ikki xil ma'lumot (Toşkent yoki Perovsk, ya'ni hozirgi Qizilörda), vafot etgan joyi sifatida esa Olmaota ham körsatilgan; Qoraqalpoğiston unvonini olgan yil ÖzME'da 1943, rusça Vikipediyada 1954 deb berilgan.1

ÖzME'ga köra, Ardobus 1917-yilda Qizilördadagi ritmik gimnastika studiyasini, 1921-yilda Xalq maorifi komissarligi qoşidagi Toşkent teatr studiyasining xoreografiya bölimini tamomlagan. Özbek raqsining harakatlarini Yusufjon qiziq Şakarjonov, Mahkam hofiz, Orif garmon Toşmatov, Çervonxon, Öktamxon va Qumrixon kabi mohir ijroçilardan örgangan.

1918-yil sentabrdan u Toşkentda Mannon Uyğur boşçiligidagi teatr truppasida işlay boşlagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1919-yildan dramatik va musiqali teatrlarda aktyor, rejissyor, xonanda va sozanda sifatida çiqiş qilgan. Ijodida asosiy örinni raqs egallagan. 1920-yillarda «Latifa», «Yallama yorim», «Qaşqarça», «Ufori Toşkent», «Gul öyin», «Zang öyin», «Doira öyin», «Afğonça» kabi xalq raqslarini qayta işlab, ularning sahnaviy körinişini yaratgan.

ÖzME'ga köra, u Duşanbe musiqa-teatr studiyasini (1929–1930), «Toğ burgutlari» raqs studiyasi va etnografik ansamblini (1930–1933), Olmaota raqs studiyasini (1934), Uyğur musiqali drama teatrini (1935) va Özbek filarmoniyasi qoşidagi aşula va raqs ansamblini (1937–1941) taşkil etişda faol qatnaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1933–1934-yillarda u Qozoq musiqali teatrida (hozirgi Abay nomidagi opera va balet teatri) baletmeyster bölgan va qozoq milliy balet san'atining şakllanişiga hissa qöşgan: «Qorajorğa», «Qoyon-bi», «Kelinçak» kabi xalq raqslarini birinçilardan bölib musiqali spektakllarga kiritgan.

1943–1945-yillarda Ardobus Qoraqalpoğistonda raqs studiyalari va ansambllar tuzgan hamda xalq öyinlari asosida ilk qoraqalpoq sahna raqslarini yaratgan.

ÖzME'ga köra, Ardobus Özbekistonda teatr va raqs havaskorligini rivojlantirişga katta hissa qöşgan: Toşkent, Samarqand, Andijon, Namangan va boşqa şaharlarda havaskorlar tögaraklarini taşkil etgan. Uning sahnalaştirgan eng yaxşi raqslari qatoriga «Noğora», «Raqs», «Bayot» kabi yakka raqslar hamda «Uyğurça», «Qoraqalpoqça», «Samarqandça töy» syuitasi va «Urgut beşqarsaği» singari ommaviy raqslar kiradi.