Örxon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Örxon, Örxon Ğoziy (turkça Orhan Gazi) — Usmonli davlatining ikkinçi hukmdori, sulola asosçisi Usmon I ning öğli. ÖzME uni 1324–1359-yillarda taxtda ötirgan turk sultoni sifatida tilga oladi. Inglizça va Rusça Vikipediyaga köra esa u 1323/1324-yildan 1362-yilgaça hukm surgan. Uning davrida kiçik Usmonli bekligi Kiçik Osiyoning şimoli-ğarbini qamrab olgan, ma'muriy va harbiy tizimi işlangan davlatga aylana boşlagan.12
Hayoti va taxtga çiqişi
13ÖzME tuğilgan yilini 1281 deb körsatadi; Inglizça va Rusça Vikipediyada esa tuğilgan sanasi noma'lum deyilgan, Inglizça Vikipediya uning Söğüt şahrida tuğilganini yozadi. ÖzME'ga köra, Örxon yoşligidan otasining harbiy yurişlarida qatnaşib, ularda yaxşi natijalar körsatgan. Rusça Vikipediyaga köra, Usmon I hayotligidayoq u Vizantiyaning Bursa (Prusa) qal'asini qamal qilişga rahbarlik qilgan: qamal 1316-yilda boşlanib, şahar faqat 1326-yil aprelda taslim bölgan. ÖzME ham Bursaning 1326-yil aprelda egallanganini va poytaxt şu şaharga köçirilganini qayd etadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Usmon 1323 yoki 1324-yilda vafot etgaç, Örxon akasi Alouddinga davlatni bölişni taklif qilgan, ammo u rad etib, faqat bir qişloq daromadi bilan kifoyalangan. ÖzME'ga köra, Örxon davlatda birinçi bölib vazir lavozimini joriy etgan va unga Alouddinni tayinlagan.
Fathlari
13Örxon hududlarni ikki yönalişda — ğarbda Vizantiya yerlari, şarqda esa qöşni turkiy bekliklar hisobiga kengaytirgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1329-yilda Pelekanon yonida imperator Andronik III qöşinini yenggan, 1331-yilda Nikeya (hozirgi Iznik), 1337-yilda Nikomediya (Izmit) unga taslim bölgan. 1345-yilda u Karasi bekligini qöşib olib, Dardanell böğozining Osiyo sohiliga çiqqan. ÖzME'ga köra, Örxon qöşinlari Qora dengiz sohillariga, keyinroq Dardanellning şarqiy qirğoqlarigaça yetib borgan. Rusça Vikipediya va ÖzME 1354-yilda Anqaraning egallanganini qayd etadi.
Inglizça Vikipediyaga köra, Vizantiyadagi 1341–1347-yillardagi özaro uruş Örxonga qöl kelgan: Ioann VI Kantakuzin uning yordamini olib, qizi Feodorani Örxonga turmuşga bergan. Öğli Sulaymon poşo 1354-yilgi zilziladan keyin Gelibolu (Gallipoli) şahrini egallab, usmonlilarga Yevropaga çiqiş uçun mustahkam tayanç yaratgan.
Islohotlari
13ÖzME'ga köra, Örxon davrida kumuş tanga zarb qilina boşlagan (1327), davlat yerlari boşqaruv birliklariga bölingan, 1329-yildagi harbiy islohot bilan piyoda va otliq qismlardan iborat doimiy qöşin tuzilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, yangi piyoda qöşin «yaya» deb atalgan. An'anaviy rivoyat yangiçerilar korpusini ham Örxon davriga bağlaydi, biroq Rusça Vikipediyaga köra, zamonaviy tarixçilar uni Murod I nomi bilan bağlaydi.
Rusça Vikipediyaga köra, Örxon Bursani islom dunyosining madaniy markaziga aylantirişga intilgan: u yerda masjidlar qurilgan va madrasa oçilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, Örxon sönggi yillarida davlat işlarini asosan öğli Murodga topşirib, Bursada yaşagan, vafotidan keyin şu şaharda dafn etilgan. Taxtni Murod I egallagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Örxon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4340 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÖrxon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4340
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4340
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Orhanen.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Орхан Газиru.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 166-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 166-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.