Ismat Buxoriy

Ismat Buxoriy — turkiy, forsiy va arabiy tillarda ijod qilgan buxorolik zullisonayn şoir

Ismat Buxoriy (asl ismi Ismatullo; 1365–1436) — temuriylar davrida yaşagan şoir, turkiy, fors va arab tillarida ijod qilgan zullisonayn adib. ÖzME'ga köra, u 1365-yilda Buxoroda tuğilgan va şu yerda ta'lim olgan; «Ismat» uning taxallusidir.1

Hayoti

13

ÖzME ma'lumotlariga köra, Ismat Buxoriy Xalil Sulton (1404–1409) va Mirzo Uluğbek (1409–1449) hukmronligi yillarida Samarqandda, saroy adabiy muhitida yaşagan. 15-asrning 30-yillarida saroyni tark etib, ona şahri Buxoroga qaytgan va umrining oxirigaça şu yerda istiqomat qilgan. U 1436-yilda vafot etgan.

Alişer Navoiy «Majolis un-nafois» tazkirasida şoir haqida şunday yozgan: «Xuja Ismatullo Movarounnahr buzurgzodalaridandir. Zohir ilmini takmil qilğondur. Ğoyat xuş-ta'bligidin özin şe'rğa mansub qilib, devoni maşhur böldi». Bu bahodan Ismatullo Movarounnahrning nufuzli xonadonlaridan çiqqani, zohiriy ilmlarni puxta egallagani va şe'riyatga tabiiy iste'dodi tufayli kirib kelgani anglaşiladi.

Ijodi

13

ÖzME'ga köra, Ismat Buxoriy Buxoro adabiy muhitida ikki va undan ortiq tilda ijod qiliş — zullisonaynlik an'anasini boşlab bergan şoirlardan biri. Bizgaça uning 8 ming baytdan iborat devoni hamda turkiy tilda yozilgan, 1035 baytli «Ibrohim Adham» asari yetib kelgan. U asosan ğazal, qasida, [[Masnaviy|masnaviy]] va ruboiy janrlarida qalam tebratgan, ğazallarida Hofiz Şeroziyga ergaşgan.

Ijodining markazida hayot, inson, işq, yoşlik, mehnat va poklik mavzulari turadi. ÖzME'ga köra, hajviy şe'rlarida şoir mubolağa, iğroq va ğuluv kabi badiiy san'atlardan foydalanib, zamonasidagi illatlarni tanqid qilgan. «Nobud» radifli ğazalida oğir turmuş keçirayotgan oddiy xalq hayoti ot timsoli orqali hayotiy tasvirlangan. Şoir adolat va xalqparvarlik ğoyalarini tarğib qiluvçi qasidalar ham yozgan.

Meros

13

ÖzME'ga köra, Ismat Buxoriy şe'rlari ravonligi, ta'sirçanligi, falsafiy teranligi va özgaça tasviriy vositalari bilan Movarounnahrda keng şuhrat qozongan. Uning devoni 19 ta qölyozma nusxada saqlanib qolgan; ular Toşkent, Buxoro, Duşanbe, Sankt-Peterburg, Filadelfiya, London va Kalkutta kutubxonalarida saqlanadi. Bu nusxalarning dunyo böylab tarqalgani şoir ijodining keyingi asrlarda ham qadrlanganidan dalolat beradi.

Matn mualliflari:Claude Opus 5.5SI 100%Sanad →

ÖzME'da Ismat Buxoriy · 188 söz

ISMAT BUXORIY (taxallusi; asli ismi Ismatullo) (1365, Buxoro— 1436) — şoir. Buxoroda tahsil körgan. Xalil Sulton va Mirzo Uluğbek zamonida (1404—09; 1409—49) Samarqandda yaşagan. 15-a. 30-y.larida saroydan ketib, Buxoroda istiqomat qilgan. Navoiy «Majolis unnafois»da yozişiça, «Xuja Ismatullo Movarounnahr buzurgzodalaridandir. Zohir ilmini takmil qilğondur. Ğoyat xuş-ta'bligidin özin şe'rğa mansub qilib, devoni maşhur böldi». I. B. turk, fors va arab tillarida ijod etgan, Buxoro adabiy muhitida zullisonayn an'anasini boşlab bergan şoirlardan. Uning 8 ming baytli bir devoni va turkiy tilda yozilgan «Ibrohim Adham» nomli 1035 baytli asari bizgaça yetib kelgan. I. B. köproq şe'riyatning ğazal, qasida, masnaviy, ruboiy janrlarida asarlar yaratgan. Hofiz Şeroziyga ergaşib ğazallar yozgan. Ijodining asosini hayot, inson, işq-muhabbat, yoşlik, mehnat va poklik töğrisida bahs yuritadigan ğazallar taşkil etadi. Hajviy şe'rlarida mubolağa, iğroq, ğuluv kabi san'atlardan foydalanib, öz davridagi mavjud salbiy hodisalarni krralaydi. Uning «nobud» radifli ğazalida azobuqubatda yaşayotgan mehnatkaş xalq hayoti ot timsolida realistik tasvirlangan.

I. B. şe'rlari ravonligi, ta'sirçanligi, falsafiy fikrlarga va original tasviriy vositalarga boyligi b-n Movaraunnahrda şuhrat qozongan. I. B. adolatparvarlik va xalqparvarlik ruhida qasidalar yozgan. I. B.ning devoni 19 qölyozma nusxada Toşkent, Buxoro, Duşanba, Sankt-Peterburg, Filadelfiya (AQŞ), London va Kalkutta (Xindiston) kutubxonalarida saklanadi.

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 323–324-b. — ziyouz.com

Ulaşiş

Iqtibos keltiriş

ÖzDSt (GOST)Ismat Buxoriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4522 (murojaat sanasi: 26.10.2026).

APAIsmat Buxoriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4522

Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4522

Zamondoşlari

Umri Ismat Buxoriy bilan bir davrga töğri kelgan şaxslar: kasbdoşlar birinçi, keyin birga yaşagan yillar köpligi böyiça.

Manbalar

2 ta manba

1Özbekça Vikipediya: Ismat Buxoriyuz.wikipedia.org
2ÖzME, 4-jild, 323–324-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 323–324-b.

Izohlar (0)

Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.