Saidrizo Alizoda

Saidrizo Alizoda (1887, Samarqand — 1945, Vladimir) — ma'rifatparvar olim, jadid harakati vakili, jurnalist, pedagog va tarjimon. ÖzME'ga köra, u asarlarini asosan özbek va tojik tillarida yozgan. Özbekça Vikipediyada uning 1887-yil 15-fevralda tuğilgani va 1945-yil 24-dekabrda vafot etgani körsatilgan.1

Özbekça Vikipediyaga köra, Saidrizo Samarqandning Boğişamol mahallasida ipak va gilam bilan savdo qilgan Mirmuhsin oilasida dunyoga kelgan. Otasi uni mahallada yaşab turgan ozarbayjonlik ma'rifatparvar Abulqosim Alganjiy oçgan yangi usul maktabiga bergan. ÖzME bu maktab şaharning Çorraha dahasida bölganini va Saidrizo keyin şu ustoz rahbarligida madrasa tahsilini ham tugatganini qayd etadi.

Alizoda juda erta, 17–18 yoşida «Nizomnoma» (1904) va «Risolat ul-ittihodiya» (1906) risolalari bilan tanilgan. ÖzME'ga köra, 1905–1907-yillarda u Dimurovlar bosmaxonasida harf teruvçi bölib işlagan, ayni paytda maqolalar yozgan, jadid maktablari uçun «Ilmi hisob» (1906) arifmetika darsligini tuzgan. Maqolalarini «Bahlul», «Zambur», «Korgar», «Sitamdiyda», «Mulla Jambul», «Ranjbar», «Boğişamoliy» kabi taxalluslar bilan çop ettirgan. 1913–1915-yillarda u Mahmudxöja Behbudiy çiqargan «Oyna» jurnalining faol mualliflaridan biri bölgan, 1917–1920-yillarda esa özbek va tojik maktablari uçun alifbe kitoblarini naşr qildirgan. Uning «Baxt asri» nomli romani ham bor.

ÖzME'ga köra, Alizoda mustaqil mutolaa orqali rus, fransuz, arab, italyan, ibroniy, kurd, arman, ingliz va urdu tillarini egallagan. 1924-yildan «Zarafşon» naşriyotini boşqargan, 1930-yillarda Samarqanddagi pedagogika akademiyasida arab va fors tillaridan dars bergan; özbekça Vikipediyaga köra, 1933–1937-yillarda Samarqand davlat universitetida öqituvçi bölgan. U 1933–1934-yillarda 61 ming sözni qamragan ikki jildlik rusça-tojikça luğatni naşr ettirgan.

Alizoda Puşkinning «Dubrovskiy» va «Kapitan qizi», Lev Tolstoyning «Tiriliş», Mopassanning «Döndiq» asarlari hamda Abdulla Qodiriyning «Ötkan kunlar» va «Mehrobdan çayon» romanlarini tojik tiliga ögirgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u afğon arbobi Mahmud Tarziy bilan birga Jyul Vernning «80 kunda dunyo böylab sayohat» romanini forsçaga tarjima qilgan, Firdavsiy, Nizomiy, Ibn Sino, Fuzuliy va Alişer Navoiy asarlarini esa rus tiliga ögirgan.

1937-yilda Alizoda Samarqand davlat universitetida dars paytida hibsga olingan va josuslikda ayblangan. Özbekça Vikipediyaga köra, u Samarqand, Toşkent, Tobolsk va Vladimirdagi qamoqxonalarda sakkiz yil saqlangan va Vladimir qamoqxonasida sil kasalligidan vafot etgan. 1987-yilda nabirasi Farhod Alizodaning sa'y-harakati bilan uning xoki Samarqandga keltirilib, Panjob qabristoniga qöyilgan. ÖzME'ga köra, Samarqandda uning uy-muzeyi bor, bir maktab, köça va mavze uning nomi bilan atalgan; özbekça Vikipediyaga köra, uy-muzey 1998-yil noyabrida oçilgan.