Aşurali Zohiriy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Aşurali Zohiriy (1885 — 1937) — özbek ma'rifatparvari, jurnalist, pedagog va matnşunos, Farğona vodiysidagi jadidçilik harakatining körinarli vakillaridan biri. U yangi usul maktablari oçgan, ilk özbekça darsliklardan birini yaratgan va Alişer Navoiy asarlarini naşr etgan. Rusça Vikipediyaga köra, u 1885-yil 12-mayda tuğilgan va 1937-yil 4-oktabrda vafot etgan; ÖzME vafot yilini 1937 yoki 1942 deb körsatadi.12
Hayoti va ta'limi
13Zohiriy Qöqon şahri yaqinidagi Oyim qişloğida dunyoga kelgan. Özbekça Vikipediyaga köra, avval qişloqdagi eski usul maktabida savod çiqargan. ÖzME'ga köra, söng Qöqondagi Muhammad Alixon (Ma'dalixon) madrasasida öqigan (1914). U tarix va adabiyotni yaxşi bilgan, arab, fors, ozarbayjon, turk, tatar va rus tillarini egallagan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1912–1913-yillarda u tatarlarning yangi maktab tajribasini örganiş uçun Qozonga borgan.
Ma'rifiy va pedagogik faoliyati
13Zohiriy rus-tuzem maktabida özbek tili va adabiyotidan dars bergan, yangi usuldagi maktablar oçgan va Qöqonda «Dorulmuallimin» öquv yurtini taşkil etib, unda işlagan. Keyinroq u Toşmuhammad Qori-Niyoziy rahbarlik qilgan Farğona pedagogika texnikumida, Qöqon pedagogika bilim yurtida, neft texnikumida hamda savodsizlikni tugatiş kurslarida muallimlik qilgan.
ÖzME'ga köra, S. Oqosov bilan birga u maktab öquvçilari uçun «Turkiy xrestomatiya yoxud terma kitob» (1912) darsligini tuzgan. 1916-yilda Qozonda boşlanğiç sinflar uçun özbek tilidagi birinçi «Imlo» darsligi naşr etilgan. 1925-yilda u «Rusça-özbekça luğat»ni, 1926-yilda esa [[Abdulhamid Sulaymon öğli Çölpon|Çölpon]] bilan hamkorlikda «Adabiyot parçalari» töplamini çop ettirgan.
Matbuotdagi faoliyati
13Zohiriy Qöqonda «Ğayrat» nomli xususiy naşriyot oçgan, «Sadoyi Farğona» (1916–1921) va «Farğona» (1922–1928) gazetalarida adabiy xodim bölib işlagan. Rusça Vikipediyaga köra, «Sadoyi Farğona»ning 1914-yil 3-apreldagi sonida u gazetani har bir millatning tili deb atab, gazetasiz millat tilsiz qolişini, tili va adabiyoti yöq xalq esa millat bölolmasligini yozgan. Özbekça Vikipediyaga köra, şu yili u qrimtatar ma'rifatparvari Ismoilbek Gaspirali vafoti munosabati bilan uning xizmatlari haqida maqola e'lon qilgan.
Matnşunoslik
13Zohiriy Navoiyning «Muhokamat ul-luğatayn» va «Vaqfiya» asarlari ustida ilmiy-matniy tadqiqot olib borgan. U «Muhokamat ul-luğatayn»ni 1916-yilda husnixat bilan köçirib, 1917-yilda Qöqondagi Vayner kutubxonasida naşr ettirgan. «Vaqfiya»ni ham naşrga tayyorlagan, biroq u çop etilmay qolgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1914-yilgi «Ona tili» maqolasida u «Muhokamat ul-luğatayn»ning özbek tili tarixidagi ahamiyatini alohida ta'kidlagan.
Qatağon qilinişi
13Erkin fikrli ziyoli bölgani uçun Zohiriy sovet hokimiyati tomonidan ta'qib qilingan. ÖzME'ga köra, u 1930-yilda hibsga olinib, ön yillik qamoq jazosiga hukm qilingan, ammo muddatidan oldin ozod bölgan. 1937-yilda u yana qamoqqa olingan va otib öldirilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Aşurali Zohiriy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4099 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAşurali Zohiriy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4099
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4099
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ашурали Захириru.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Aşurali Zohiriyuz.wikipedia.org
- 3ÖzME, 1-jild, 834–835-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 834–835-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.