Inolçiq
SaqlaşBoşqa nomlari: Inolçuq · Inalçuq
Öqiş: 2 daqiqa
Inolçiq (Inolçuq, Qayirxon, Ğoyrxon) — Xorazmşohlar davlatida Ötror hokimi va Muhammad Xorazmşohning yirik sarkardalaridan biri. Möğul savdo karvonining qatl etilişi va keyingi Ötror mudofaasi nomi bilan boğliq.
Ismi va kelib çiqişi
13Özbekça Vikipediyaga köra, Inolçiq Turkon xotunning amakivaççasi bölgan. Majusiylikka e'tiqod qilgan davrdagi ismi Yagantuğdi (qadimgi turkiy tilda «yagan» — fil), Islomni qabul qilgaç, Tojuddin deb atalgan. U Ğoyrxon (yoki Qadrxon) unvoniga ega bölgan. Rus Vikipediyasida uni Muhammad Xorazmşohning onasi tomondan toğasi (boşqa ma'lumotga köra, amakivaççasi) deb körsatilgan; inglizça Vikipediyada ham amaki sifatida tilga olingan. Rus Vikipediyasida Xorazmşoh Takaşning öz yorliqlarida uni «farzand» deb atagani, şu sababli u Muhammadning (ehtimol, ögay) akasi bölişi mumkinligi ham qayd etilgan.
Inglizça maqolada uning ismi turkiy tilda «kiçik Inal» ma'nosini bildirişi aytilgan. Uning vafot etgan yili haqida manbalar turliça yozadi: özbekça Vikipediyada 1220-yil (Samarqand), inglizçada 1219-yil körsatilgan.
Ötror hokimi
13Özbekça maqolaga köra, Inolçiq 1210–1220-yillarda Ötror hokimi bölgan. Rus Vikipediyasiga köra, uning davrida Ötror Örta Osiyo va Xorazmşohlar davlatining yirik madaniy va savdo markaziga aylangan.
Karvon voqeasi
131218-yilda Çingizxonning taxminan 450 kişilik savdo karvoni Ötrorga keldi. Inolçiq ularni savdogar qiyofasidagi möğul josuslari deb hisoblab, Muhammad Xorazmşohga xabar yubordi. Özbekça Vikipediyaga köra, u Xorazmşohning ehtiyotkorlik haqidagi buyruğiga e'tibor bermay, karvon ahlining deyarli barçasini qatl qilib, mol-mulkini musodara etgan. Rus va ingliz manbalarida esa qatl Sultonning roziligi yoki buyruği bilan amalga oşgani aytiladi. Raşididdin keltirgan ma'lumotda Inolçiqning karvon mollariga tamaʼ qilgani ham qayd etilgan.
Omon qolgan bir kişi Çingizxonga voqeani yetkazdi. Çingizxon elçi yuborib, Inolçiqni topşirişni talab qildi. Xorazmşoh rad etdi. Özbekça maqolada elçi va ikki möğul qatl etilgani, Ibn al-Asirga köra esa faqat elçi öldirilib, hamrohlarining soqoli qirqib qöyib yuborilgani aytiladi.
Ötror mudofaasi
131219-yil sentyabrida möğul qöşini Ötrorni qamal qildi. Qöşin va mudofaaçilar soni manbalarda turliça: özbekça maqolada Inolçiq 20 ming kişilik qöşin yiğgan, Xorazmşoh yana 10 ming askar yuborgan; rus maqolasida 50 ming kişi tilga olinadi. Qamal muddati ham har xil: özbekça maqolada 5 oy, rus maqolasida 2 oydan 7 oygaça ma'lumotlar bor, inglizçada beş oydan ortiq deyilgan.
Rus va ingliz manbalariga köra, qöşinning bir qismi Qaraça boşçiligida möğullar tomoniga ötgan. Özbekça maqolaga köra, suv va oziq tanqisligi tufayli mudofaaçilar holdan toygan. Şahar qulagaç, Inolçiq qal'ada jang qilib, ğiştlar bilan bir neça möğulni öldirgan, söng asir olingan.
Oqibati
13Inolçiq Çingizxon huzuriga olib borilgan (özbekça maqolada Samarqandga, rusça maqolada Buxoroga). Rivoyatga köra, Çingizxon uning közi va quloğiga (rusça maqolada tomoği va yuziga) eritilgan kumuş quyişni buyurgan. Inglizça maqola bu ma'lumot asossiz bölişi mumkinligini qayd etadi.
Madaniyatda
13Rus Vikipediyasiga köra, Qayirxon Isay Kalaşnikovning «Jestokiy vek» romani (1978) qahramonlaridan biri, şuningdek bir neça filmlarda iştirok etadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Inolçiq // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1341 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAInolçiq. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1341
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1341
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q2986408wikidata.org · P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.