Kalobodiy
SaqlaşBoşqa nomlari: Abu Bakr Muhammad Ibn Işoq Albuxoriy · Abu Bakr al-Kalabadhi
Öqiş: 2 daqiqa
Kalobodiy (al-Kaloboziy), Abu Bakr Muhammad al-Buxoriy — hanafiy faqihi, tasavvuf böyiça arab tilida yozilgan eng maşhur ilk asarlardan birining muallifi. U Buxoro yaqinidagi Kalobod mahallasida yaşagan.
Hayoti
13Kalobodiyning hayoti haqida ma'lumot kam. Nisbasi (Kalobodiy) uning Buxoro atrofidagi Kalobod mahallasida yaşaganini körsatadi. Özbekça va rusça manbalarda uning ismi Muhammad ibn Is'hoq, inglizça Vikipediyada esa Abu Bakr ibn Abi Işoq Muhammad ibn Ibrohim ibn Ya'qub al-Buxoriy tarzida keltirilgan. Ingliz manbasida u fors nasabli bölgan bölişi mumkin deyiladi.
Vafot etgan yili haqida manbalar turliça yozadi. Özbek va rus manbalarida 990 yoki 995-yil, ingliz manbasida 990, 994 yoki 995-yil körsatilgan. U Buxoroda vafot etgan deb taxmin qilinadi. Ingliz manbasiga köra, uning qabri Buxoroda hozir ham köp ziyoratçilarni qabul qiladi.
Kalobodiy huquqni (fiqh) Muhammad ibn Fadldan örgangan. Tasavvufda öqituvçisi sifatida özbek va rus manbalarida Qosim Foris, ingliz manbasida Abu al-Husayn al-Forisiy nomi keltiriladi.
Asarlari
13Uning beş yoki olti asari yozilgani aytiladi (ingliz manbasida olti yoki yetti), şundan ikkitasi bizgaça yetib kelgan:
- «Ma'oniy al-axbor» — Payğambarning ba'zi hadislariga axloqiy tusdagi qisqa şarh. Ingliz manbasiga köra, u 222 hadisga qisqa axloqiy şarhlardan iborat.
- «At-Ta'arruf li-mazhab axl at-tasavvuf» («Tasavvuf ahli mazhabi bilan tanişiş kitobi»).
«At-Ta'arruf»
13Bu asar islomning dastlabki uç asrida tasavvufni örganişda asosiy manbalardan biri bölgan. Unda sufiylarning qaraşlari va amaliyoti bayon etilgan, tasavvufning islom aqidalariga mos kelmaydigan jihatlarini keliştirişga uriniş bor. Asarda tasavvuf islom doirasidan çiqmasligi, uning dindorlik yöliga şubha tuğdirmasligi tuşuntirilgan. Ingliz manbasida yana bbir maqsad — «huşyor» (sahv) sufiylik yönalişini tarğib qiliş ekani aytiladi. Unda al-Hallojning 922-yilda qatl etilişi ta'siri bölgan bölişi mumkin: Kalobodiy uni köp keltiradi, ammo ismini aytmay, «buyuk sufiylardan biri» deydi.
Asar bobi soniga köra manbalarda farq bor: özbek va ingliz Vikipediyasida 75 bob, rus Vikipediyasida 15 bob körsatilgan. Özbek va rus matnlariga köra, u uç qismga bölinadi: tarixiy qism (sufiy va tasavvuf ta'rifi, maşhur sufiylar haqida hikoyalar), aqidaviy himoya qismi va amaliyot qismi (yölning bosqiçlari, atamalar).
Şayx Yahyo as-Suxravardiy al-Maqtul (1191-yil vafot etgan) «agar «At-Ta'arruf» bölmaganda tasavvufdan bexabar qolardik» degan. Asarga köplab şarhlar yozilgan; eng maşhuri Abu Ibrohim Ismoil al-Mustamliyning (1042-yil vafot etgan) fors tilidagi «Nur al-muridiyn» asaridir. Uning bir nusxasi 1081-yil 7-aprelda köçirilgan. Inglizçaga A. J. Arberry «The Doctrine of the Sufis» nomi bilan tarjima qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kalobodiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1293 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKalobodiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1293
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1293
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q334857wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570, P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.