Xoja ahror
SaqlaşBoşqa nomlari: ʿUbaidallāh Ibn-Maḥmūd Aḥrār
Öqiş: 2 daqiqa
Xoja Ahror (asl ismi Xoja Ubaydulloh) — örta asrlarda Movarounnahrda yaşagan mutasavvif, naqşbandiya tariqati rahnamolaridan biri. U tasavvuf bilan birga dehqonçilik va tijorat bilan ham şuğullangan, siyosiy hayotda faol qatnaşgan.
Hayoti
13Uning tuğilgan yili 1404 deb körsatiladi. Özbekça Vikipediyada tuğilgan joyi hozirgi Toşkent viloyatining Böstonliq tumanidagi Boğiston qişloği, vafoti 1490-yil, Samarqand deyilgan. Rus tilidagi Vikipediyada esa u 1404–1489 yillar oraliğida yaşagan, deyilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada vafot yili 1490 (hijriy 896) deb berilib, tuğilgan joyi Samarqand sifatida yozilgan, biroq keyingi bölimda Toşkent yaqinidagi Bağiston qişloği tilga olinadi.
Otasi Xoja Mahmud tijorat va ziroat bilan şuğullangan. Özbekça Vikipediyaga köra, şayx Xovandi Tohur uning ona tomondan bobosi. Bolalik va yoşlik davri Toşkentda ötgan, keyinçalik Toşkent va Samarqand madrasalarida tahsil olgan. Rus tilidagi Vikipediyada amakisi Ibrohim şoşiy tarbiyasi, 1426-yilda Samarqanddagi Uluğbek madrasasida öqigani, ammo öqişga qiziqmagani aytiladi. Ingliz tilidagi Vikipediyada esa 1425-yilda amakisi uni Samarqandga olib borgani qayd etilgan.
U tasavvuf ilmini örganiş uçun Hirotga borgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, Hirotda Sayyid Qosim Tabriziy qölida taxminan tört yil ta'lim olgan. Söng Hisor toğlaridagi şayx Yoqub Çarxiy huzuriga borib, undan irşod huquqini olgan. 1432-yilda Şoşga qaytib, Toşkentda joylaşgan.
Faoliyati
13Xoja Ahror yer olib dehqonçilik bilan şuğullandi va tijorat orqali katta boylik töpladi. Manbalarga köra, daromadining katta qismini xayriya, diniy işlar, soliqlarni tölaş va qurilişlarga sarflagan. Rus tilidagi Vikipediyada 1430-yillar oxiridagi qurğoqçilik paytida omborlarini oçgani va dehqonlar uçun soliq tölagani aytiladi; ayni şu voqeadan keyin unga «Ahror» laqabi mustahkamlangan, deyiladi. Özbekça Vikipediyada «Ahror» (hur, ozod) nomi uning tasavvufdagi maqomi bilan boğlanadi.
U taxt uçun kuraşgan şahzodalar örtasidagi nizolarni tinçlik yöli bilan hal qilişga urindi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, u Abu Said tomonini olgan, uning maslahatçisi bölgan; 1460-yilda tamğa soliğining bekor qilinişiga erişgan. Uluğbekning öldirilişiga aloqadorligi haqidagi fikrlar isbotlanmaganligi ham qayd etilgan.
Asarlari
13Uning uçta risolasi saqlangan: «Faqarot ul-orifin», otasining iltimosi bilan yozilgan «Volidiya» va Abu Said Abulxayrning ruboiysini şarhlovçi «Havroiyya». Maktublari ham yetib kelgan; ular 2002-yilda Gollandiyada ingliz tilida naşr etilgan. Bobur «Volidiya»ni fors tilidan özbek tiliga şe'riy tarjima qilgan, tarjima 1991-yilda Toşkentda çop etilgan.
Merosi
13Özbekça Vikipediyada Jomiy, Navoiy va Boburlar uni ma'naviy pirustoz deb bilgani aytiladi. Samarqandda uning qabri atrofida 1630-yillarda madrasa va masjid qurilgan; hozir Xoja Ahror majmuasi deb ataladi. 2004-yil 25-martda Özbekiston Vazirlar Mahkamasi uning tavalludining 600 yilligini nişonlaş haqida qaror qabul qilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xoja ahror // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1392 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXoja ahror. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1392
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1392
Hayot yöli 5 bekat · Globusda köriş →
Toşkent 1404
Tuğildi
Samarqand 1426–1428 · 2 yil
Amakisi uni Uluğbek madrasasida öqişga yuborgan, u yerda tahsil olgan.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B8Hirot 1428–1432 · 4 yil
Sayid Qosim Tabriziy qölida naqşbandiya ta'limini oldi, keyin yana taxminan bir yil şu yerda maşq qildi.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B8Toşkent 1432–1451 · 19 yil
Şoşga qaytib Toşkentda joylaşdi, murid orttirdi, dehqonçilik va savdo bilan şuğullandi.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B8Samarqand 1451–1490 · 39 yil
Abu Saidning maslahatçisi va muršidi bölib, Movarounnahrning ma'naviy yetakçisi sifatida yaşadi va vafot etdi.
Manba: https://en.wikipedia.org/wiki/Khwaja_Ahrar
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q2472579wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D1%85_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B8ru.wikipedia.org
- 3https://en.wikipedia.org/wiki/Khwaja_Ahraren.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.