Poşşoxoja
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Poşşoxoja, Poşşoxöja Abdulvahobxoja öğli (taxallusi Xoja; 1480, Niso — 1547, Buxoro) — şayboniylar davrida yaşagan şoir, nasriy asarlar muallifi, davlat arbobi va yirik ulamo. Özbekça Vikipediyaga köra, uning asl ismi Ibodullo Sayyid Poşşoxöja binni Abdulvahhobxöja bölgan. Turkiy va forsiy tilda ijod qilgan, sadr va şayxulislom kabi yuqori diniy-davlat lavozimlarida xizmat qilgan.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Poşşoxojaning otasi Abdulvahobxoja Sulaymonxoja öğli öz zamonasining taniqli tasavvuf şayxi va şoiri bölgan. Poşşoxoja Niso va Marvdagi madrasalarda tahsil olgan.
1508-yil aprelda qozoq xonlariga qarşi yuruşdan qaytayotgan Muhammad Şayboniy Nisoda töxtab, uni Durun viloyatiga hokim etib tayinlagan. 1510-yilda Poşşoxoja Nisoning yangi hokimi Muhammad Solih bilan birga Marv jangiga yetib kelgan. Şayboniyxon halok bölgaç, avval Samarqandda, keyin Buxoroda yaşagan. ÖzME'ga köra, 1511–1514-yillarda şayboniy hukmdorlar Muhammad Temur Sulton va Köçkunçixon xizmatida bölgan, 1515–1516-yillarda Karmana hokimi Jonibek Sulton saroyida jumlat ul-mulk va sadr lavozimlarida işlagan.
1529-yil oktabrda Buxoro xoni Ubaydullaxon Hirotni egallagaç, Poşşoxoja şayxulislom darajasiga kötarilgan. 1534–1543-yillarda Balx hokimi Kistan Qaro Sulton huzurida sadr va şayxulislom bölib xizmat qilgan. 1543-yilda lavozimidan voz keçib Buxoroga qaytgan va umrining oxirigaça ijod bilan şuğullangan. Vafotidan söng Bahouddin Naqşband maqbarasi yaqinida dafn etilgan.
Ijodi
13Poşşoxoja nazm va nasrda baravar qalam tebratgan. ÖzME'ga köra, u Şayboniyxonning öğli Temur Sultonga atab «Miftoh ul-adl» («Adolat kaliti», 1508–1510), Kistan Qaro Sultonga bağişlab esa «Gulzor» (1538) asarlarini yozgan. Bu kitoblarda axloqiy-ta'limiy masalalar maşhur podşohlar haqidagi hikoyat va masallar orqali yoritilgan: davlatni boşqariş, hukmdorning raiyat bilan munosabati, odil va insofli podşoh obrazi asosiy mavzular hisoblanadi.
Şoir ruboiy, ğazal va qit'a janrlarida ham ijod qilgan, Jonibek Sultonga bağişlab «Maqsad ul-atvor» (1516–1520) dostonini yaratgan. Özbek va fors tillarida tuzgan devoni saqlanmagan. ÖzME'ga köra, öğli Hasanxoja Nisoriy «Muzakkiri ahbob» («Döstlar yodnomasi») tazkirasida Zahiriddin Muhammad Bobur Poşşoxojaning turkiy ğazallarini yuqori baholaganini qayd etgan.
Merosi
13«Gulzor» va «Miftoh ul-adl» asarlarining qölyozmalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik instituti va Sankt-Peterburgdagi Şarqşunoslik instituti fondlarida saqlanadi. ÖzME'ga köra, ulardan parçalar 1962-yilda Toşkentda özbek tilida alohida kitob holida naşr etilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Poşşoxoja // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3733 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAPoşşoxoja. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3733
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3733
Zamondoşlari
- Kamoliddin Behzod
- Muhammad Solih
- Maxdumi A'zam
- Şerşoh Suriy
- Mikelanjelo Buonarroti
- Xondamir Ğiyosiddin Muhammad Ibn Xoja Humomuddin Ibn Xoja Jaloliddin Muhammad Ibn Burhoniddin Muhammad Şeroziy
- Mir Ali Hiraviy
- Xonzoda begim
- Lutfulloh bin Fathulloh Çustiy
- Ubaydullaxon
- Hofiz Köhakiy
- Xoja Muhammad Islom ibn Xoja Ahmad
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Poşşoxojauz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 374-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 374-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.