Habibullo
SaqlaşBoşqa nomlari: Habibullah Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Habibulloxon (1872–1919) — Afğoniston amiri, 1901-yildan 1919-yilda öldirilgunga qadar mamlakatni boşqargan. U amir Abdurahmonning tönğiç öğli edi.
Hayotining dastlabki davri
1,3Habibulloxon amir Abdurahmonning tönğiç öğli bölib, Samarqandda tuğilgan. Tuğilgan sanasi manbalarda turliça berilgan: özbek va rus Vikipediyalarida 1872-yil 3-iyun, ingliz Vikipediyasida 1872-yil 2-iyul körsatilgan. Özbek Vikipediyasi maqolasining bir joyida esa tuğilgan yil 1871 deb yozilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, u puştun oilasida tuğilgan va 1901-yil oktyabrida otasining örniga taxtga ötgan. Uning ukasi Nasrullaxon 1874-yil 7-dekabrda tuğilgan (özbek Vikipediyasi).
Hukmronligi
1,3Habibulloxon nisbatan islohotçi hukmdor sifatida ta'riflanadi va mamlakatni modernizatsiya qilişga urindi. U Afğonistonga zamonaviy tibbiyot va boşqa texnologiyalarni olib kiriş ustida işladi. Otasi surgun qilgan köplab kişilar uning farmoni bilan e'lon qilingan umumiy amnistiya asosida qaytarildi. 1903-yilda u Habibiya maktabi hamda harbiy akademiyaga asos soldi (rus Vikipediyasida harbiy akademiya 1904-yilda Kobulda taşkil etilgani aytiladi). U huquqiy islohotlar ötkazib, köplab eng oğir jinoiy jazolarni bekor qildi va otasi taşkil etgan içki razvedka taşkilotini tugatdi. Şu bilan birga, uning boş maslahatçilaridan biri Abdul Latif 1903-yilda murtadlikda ayblanib, Kobulda toşböron qilib öldirilgan. Rus Vikipediyasiga köra, 1908-yilda Kobul–Jalolobod telefon liniyasi ötkazilgan, 1913-yilda Kobulda markaziy kasalxona oçilgan. Ingliz Vikipediyasiga köra, 1901-yilda u hindu erkaklar sariq salla, ayollar sariq burqa kiyişini majburiy qiluvçi qonun çiqargan. 1909-yil martida konstitutsiyaviy monarxiyaga ötişni talab qilgan Maşrutiyat harakati vakillari arizasidan söng yetti rahbarni qatl ettirib, qolganlarini qamagan.
Britaniya bilan munosabatlar
U Britaniya Hindistoni bilan keskinlikni pasaytirdi, 1905-yilda döstlik şartnomasini imzoladi va 1907-yilda Hindistonga rasmiy davlat taşrifi bilan bordi. Rus Vikipediyasiga köra, 1905-yil 21-martdagi şartnoma Afğonistonning mustaqil taşqi siyosatdan voz keçişini nazarda tutgan va yiliga 160 ming funt subsidiya evaziga amalda protektoratni anglatgan. Ingliz va rus manbalariga köra, Hindistonda u «Konkordiya» (№ 3102) mason lojasiga qabul qilingan.
Xost qözğoloni
1912-yil mayida taxtga da'vogar Jahandadxon boşçiligida Xostda qözğolon boşlandi. U öşa yilning avgustida hukumat qözğolonçilarga imtiyozlar berişi bilan tugadi.
Birinçi jahon uruşi
Usmonlilar sultoni va Germaniya harbiy missiyasi (Nidermayer–Hentig ekspeditsiyasi) Afğonistonni öz tomoniga tortişga urinsa-da, Habibulloxon mamlakat betarafligini saqlab qoldi.
Vafoti
1,3Habibulloxon 1919-yil 20-fevralda Lağmon viloyatining Kalagoş hududida ov paytida öldirildi. Ingliz Vikipediyasiga köra, uni harbiy ofitser Şuja ud-Davla Ğorbandiy otib öldirgan; özbek Vikipediyasida «harbiy ofitser» deb qayd etilgan. Uning akasi (özbek Vikipediyasida şunday yozilgan, ukasi Nasrullaxon tuğilgan yili bilan ziddiyat bor) Nasrullaxon 21–28-fevralda bir hafta hokimiyatni boşqardi, söng Habibulloxonning uçinçi öğli Omonullaxon tomonidan qamoqqa olindi. Bu voqea uçinçi ingliz-afğon uruşidan bir neça oy oldin yuz berdi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Habibullo // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1134 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHabibullo. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1134
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1134
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q334869wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.