Dutov Aleksandr Iliç

Aleksandr Iliç Dutov (1879–1921) — rus harbiy arbobi, Oq harakat iştirokçisi, Orenburg kazaklari atamani va general-leytenant (1919). 1917-yil oxirida Orenburgda sovet hokimiyatiga qarşi qurolli çiqişga rahbarlik qilgan.

Rus Vikipediyasiga köra, Dutov 1879-yil 5 (17) avgustda Sirdaryo viloyatidagi Qozalinsk şahrida tuğilgan. Otasi Ilya Petroviç Dutov Turkiston yurişlari davrining harbiy zobiti bölgan, 1907-yilda general-mayor unvoni bilan nafaqaga çiqqan. Onasi Elizaveta Nikolayevna Uskova Orenburg guberniyasida tuğilgan. Bolalik yillari Farğona, Orenburg va Sankt-Peterburgda ötgan. 1889-yilda Orenburg Neplyuev kadet korpusiga qabul qilingan va 1897-yilda tamomlagan. 1899-yilda xorunji unvonini olib, 1-Orenburg kazak polkiga yuborilgan.

1905-yilda ixtiyoriy ravişda rus-yapon uruşiga ketgan, 2-Manjuriya armiyasi tarkibida jang qilgan va Aziz Stanislav 3-darajali ordeni bilan taqdirlangan. 1908-yilda Boş ştab akademiyasini tamomlagan. 1909–1912 va 1913–1916-yillarda Orenburg kazak yunkerlik bilim yurtida öqituvçilik qilgan; şogirdlaridan biri keyinçalik Zabaykalye kazak atamani bölgan G. M. Semyonov edi.

Birinçi jahon uruşida 1916-yil martida ixtiyoriy ravişda faol armiyaga ketgan, 1-Orenburg kazak polki tarkibida Brusilov hujumida qatnaşgan, ikki marta yaralangan. 1917-yil fevralida boşliqlari uni “ajoyib jangovar polk komandiri” deb baholagan.

1917-yil martida Kazak qöşinlari ittifoqi Muvaqqat Kengaşi raisining örinbosari, iyunda Butunrossiya kazaklar syezdi raisi, sentabrda Orenburg kazak qöşini atamani etib saylangan. 1917-yil 26-oktabrda (8-noyabr) Orenburgga qaytib, Petrogradda hokimiyatni olgan bolşeviklarni tan olmaslik haqida buyruq imzolagan. Şahar va guberniyada harbiy holat e'lon qilingan.

1918-yil 31-yanvarda V. K. Blyuxer qömondonligidagi Qizil gvardiya otryadlari Orenburgni egalladi. Dutov Verxneuralskka, söng Krasninskaya stansiyasiga çekindi va 17-aprelda qurşovni yorib Turğay çöllariga ketdi. 1918-yil iyulda kazaklar Orenburgni qaytarib olgaç, u şaharga qaytib, hududni “Orenburg qöşinining Maxsus viloyati” deb e'lon qildi. Kolçakni qöllab-quvvatlagan; qöşinlari noyabrda uning armiyasi tarkibiga kirgan.

1919-yil sentabrida Orenburg armiyasi Aktyubinsk yaqinida mağlub böldi. Dutov qoldiqlari bilan Yettisuvga çekindi; bu yuriş “Oçlik yurişi” nomini oldi. Yettisuvda ataman Annenkov uni general-gubernator etib tayinladi. 1920-yil may oyida Xitoyga ötdi.

Inglizça Vikipediyada Dutov qöşinlarining ommaviy qatllari va jazo çoralari haqida ma'lumotlar keltirilgan.

1921-yil 7-fevralda Xitoyning Suydun şahrida VChK agentlari tomonidan öldirilgan. Rus Vikipediyasiga köra, operatsiyani Qosimxon Çanişev boşqargan; inglizça manbada qotil sifatida Mahmud Xojamirov nomi tilga olinadi.