Tabariy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Tabariy (töliq ismi Abu Ja'far Muhammad ibn Jarir at-Tabariy; 839–923) — islom olami tarixçisi, Qur'on mufassiri, faqih va filolog. Rusça Vikipediyaga köra, u «musulmon tarixnavisligining otasi» deb ataladi va jaririya mazhabining asosçisidir. Inglizça Vikipediyaga köra, uning ilmiy merosi tarix va huquqdan taşqari ilohiyot, şe'riyat, luğatşunoslik, grammatika, axloq, matematika va tibbiyotni ham qamrab olgan.12
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Tabariy 839-yilda Tabaristonning Amul şahrida mahalliy zodagon oilasida tuğilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, uning kelib çiqişi fors yoki arab ekani haqida turli fikrlar bor; u yetti yoşida Qur'onni yod olgan va ön ikki yoşida bilim izlab ona yurtidan çiqib ketgan. Dastlab Rayda taniqli muhaddis va faqihlardan saboq olgan, söngra Bağdod, Basra va Kufada zamonasining yirik ulamolari qölida tahsil körgan. Inglizça Vikipediyaga köra, u hanafiy, şofi'iy, molikiy va zohiriy mazhablarini çuqur örgangan.
ÖzME'ga köra, Tabariy 867-yilda Misrga borganida yetuk olim sifatida tan olingan. Bağdodga qaytgaç, «al-jaririya» deb atalgan öz fiqh maktabiga asos solgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu maktab şofi'iy mazhabiga yaqin bölgan va olim vafotidan keyin ikki asrça mavjud bölib, keyin yöqolib ketgan. Rusça Vikipediyaga köra, umrining oxirida u hanbaliylar bilan ixtilofga borgan. Tabariy 923-yilda Bağdodda vafot etgan.
Asarlari
13ÖzME'ga köra, Tabariy fiqh, tarix, Qur'on va hadis böyiça arab tilida yigirmadan ortiq asar yozgan. «Kitob ixtilof al-fuqaho» asarida turli maktablarga mansub faqihlarning qaraşlari soliştirilgan.
Uni musulmon olamiga tanitgan asar — Qur'on Tafsiri bölib, ÖzME'ga köra, u 30 jildda naşr etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, köplab islom ulamolari, jumladan an-Navaviy va as-Suyutiy bu tafsirni tengsiz deb baholagan; Inglizça Vikipediyaga köra, u keyingi mufassirlar uçun asosiy manbaga aylangan.
Ikkinçi muhim asari — «Tarix ar-rusul val-muluk» («Payğambarlar va podşohlar tarixi»), u «Tarixi Tabariy» nomi bilan maşhur. Rusça Vikipediyaga köra, bu dunyoning yaratilişidan boşlanadigan umumiy tarix bölib, 914-yilda yakunlangan va islom tarixnavisligining eng yirik asari hisoblanadi. ÖzME'ga köra, asarda qadimgi Eron podşohlari, Rim va Vizantiya imperatorlari, xalifalik hududlari, jumladan Xuroson va Movarounnahr tarixi 915-yilgaça bayon etilgan. Unda Buxoro, Samarqand va Farğonadagi janglar, Abu Muslim harakati, Muqanna va Rofe ibn Lays qözğolonlari haqida ham ma'lumotlar bor.
Naşr va tarjimalar
13«Tarixi Tabariy» bizgaça töliq yetib kelmagan. ÖzME'ga köra, uning arabça matnini M. Ya. de Guye Leydenda 1879–1901-yillarda 15 jildda naşr ettirgan. Asarni Bal'amiy qayta işlab, yangi ma'lumotlar bilan boyitgan holda forsçaga ögirgan; bu variantni T. Zotenberg fransuz tiliga, Muhammad Yusuf Bayoniy 1882-yilda özbek tiliga tarjima qilgan. 1987-yilda Toşkentda V. I. Belyayev tarjimasidagi rusça qisqartirilgan naşr çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, 1980–2000-yillarda AQŞda asarning 40 jildlik naşri çiqqan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tabariy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3608 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATabariy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3608
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3608
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ибн Джарир ат-Табариru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Al-Tabarien.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 2-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 2-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.