Ibn Battuta
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Ibn Battuta, töliq ismi Şamsiddin Abu Abdulloh Muhammad ibn Abdulloh al-Lavatiy at-Tanjiy (1304–1369) — örta asrlarning eng yirik sayyohlaridan biri, arab tilida ijod qilgan geograf va tarixçi. ÖzME'ga köra, u qariyb 28 yil davomida quruqlik va dengiz yöllari bilan taxminan 120 ming km masofani bosib ötgan va deyarli butun musulmon olamini kezib çiqqan.1
Kelib çiqişi
13Ibn Battuta 1304-yil 24-fevralda Marokaşning Tanja (Tanjer) şahrida tuğilgan. U berberlarning lavata qabilasiga mansub bölgan, ismidagi «al-Lavatiy» nisbasi şundan dalolat beradi. Rusça Vikipediyaga köra, uning otasi Tanjada qozi bölgan va öğlining ham şu yöldan borişini istagan; yoş Ibn Battuta madrasada fiqh böyiça tahsil olgan.
Sayohatlari
13ÖzME'ga köra, Ibn Battuta 1325-yil yozida haj qiliş niyatida Şimoliy Afrika qirğoqlari böylab karvonga qöşilib yölga çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, u Tunis, Iskandariya va Qohira orqali ötib, Quddus, Damaşq va Makkaga borgan, keyin Basra, Bağdod va Tabrizni ham kezgan. Söngra u Qizil dengizni kesib ötib Yamanga, u yerdan Afrikaning şarqiy qirğoqlari böylab Mogadişo, Mombasa va Kilva şaharlarigaça borgan.
Keyingi safarida sayyoh Kiçik Osiyo orqali Qrimga ötgan. ÖzME'ga köra, Volga böyidagi Hoji Tarxonda u Oltin Örda xoni Özbekxon tomonidan qabul qilingan. Rusça Vikipediyaga köra, xonning xotinlaridan biri — Vizantiya imperatorining qizini otasinikiga kuzatib borib, Konstantinopolda bir oydan köproq bölgan. Söngra Xorazm karvoni bilan Urgançga kelgan, Buxoro, Samarqand, Termiz va Balx orqali Afğoniston tomonga ötgan.
Hindistonda Ibn Battuta Dehli sultoni Muhammad Tuğloq xizmatiga kirgan va bu yerda qariyb sakkiz yil moliki mazhabi qozisi bölib işlagan. 1342-yilda sulton uni elçi qilib Xitoyga jönatgan, lekin yöl boşidanoq qaroqçilar hujumi, kemalarning çökişi kabi köngilsizliklar sodir bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Maldiv orollarida töqqiz oy qozilik qilgan, Şri-Lankaga ham borgan; uning Xitoyga yetib borgani haqidagi ma'lumotlarning aniqligi ayrim tadqiqotçilar tomonidan şubha ostiga olinadi.
1349-yilda sayyoh vataniga qaytgan. Söng u Andalusga — Ispaniyaning musulmonlar tasarrufidagi qismiga, keyin esa Sahroi Kabirni kesib ötib, Mali davlatiga sayohat qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Timbuktu şahrida ham bölgan va bu safar uning eng katta ekspeditsiyasi hisoblanadi.
«Sayohatnoma»
131354-yilda Marinidlar sultoni Abu Inon buyruği bilan Ibn Battuta Fos şahrida öz xotiralarini olim Muhammad ibn Juzayga aytib turib yozdirgan. Rusça Vikipediyaga köra, ibn Juzay matnni 1355-yil dekabrda adabiy jihatdan işlab tugatgan. Asar «Tuhfat an-nuzzor fi ğaroyib al-amsor va ajoyib al-asfor» («Şaharlar ğaroyibotlari va safarlar ajoyibotlarini kuzatuvçilarga tuhfa») deb nomlangan, ilmiy adabiyotda esa qisqaça «Sayohatnoma» deb ataladi.
ÖzME'ga köra, asar Yaqin Şarq va Örta Osiyo tarixi, geografiyasi, etnografiyasi va kundalik hayotini örganişda muhim manba hisoblanadi. Unda Elxoniylar davridagi Eronning iqtisodiy va madaniy hayoti batafsil tasvirlangan, Samarqandda tayyorlangan maşhur sifatli qoğoz haqida ham qimmatli ma'lumotlar bor. Rusça Vikipediyaga köra, Mali davlati hayoti haqidagi ma'lumotlarning asosiy qismi aynan şu kitobdan olinadi. ÖzME qayd etişiça, «Sayohatnoma» 80 dan ortiq Yevropa va Osiyo tillariga tarjima qilingan.
Şaxsiyati va örganilişi
13ÖzME'ga köra, Ibn Battuta fors va turkiy tillarni yaxşi bilgan, yirik savdogar bölgan, ba'zan hukmdorlar topşiriği bilan elçilik vazifasini ham bajargan. Yöldagi qiyinçilik va xavf-xatarlar uni sayohatdan töxtata olmagan. Uning faoliyatini özbek olimi Najmiddin Ibrohimov uzoq yillar örganib, özbek, rus, arab va ingliz tillarida tadqiqotlar yaratgan.
Sayyoh 1369-yilda vafot etgan. ÖzME uning vafot joyi sifatida Fos şahrini körsatadi, rusça Vikipediyada esa Marrakeş tilga olinadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Ibn Battuta // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3545 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIbn Battuta. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3545
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3545
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Ибн Баттутаru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 6-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 6-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.